Μεγάλος Αδελφός

Λόγοι

ΕΡΩΤΑΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗ - Η αποκατάσταση της αγάπης και της ομορφιάς που έφερε ο Χριστός

  1. Ένα μαργαριτάρι ανάμεσα σε δύο όστρακα

Υπάρχει μια περιοχή στην οποίο η εκκοσμίκευση δρα με ιδιαίτερα εκτεταμένο και δυσοίωνο τρόπο, και αυτή είναι η περιοχή της αγάπης. Η εκκοσμίκευση της αγάπης συνίσταται στον διαχωρισμό της ανθρώπινης αγάπης, σε όλες τις μορφές της, από τον Θεό, υποβιβάζοντάς την σε κάτι καθαρά "βέβηλο", όπου ο Θεός μπαίνει "στη μέση" ή ακόμη είναι και ενοχλητικός.

Το θέμα της αγάπης είναι κρίσιμο, πρώτα απ' όλα, για την εσωτερική ζωή της Εκκλησίας, για τον αγιασμό των μελών της. Αυτή είναι η προοπτική στην οποία εντάσσεται η εγκύκλιος Deus caritas est του Βενέδικτου ΙΣΤ' και στην οποία εντάσσω κι εγώ αυτούς τους προβληματισμούς. Στην ανάλυσή μου για την αγάπη, θα προσθέσω κάποιες σκέψεις για την ομορφιά που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αγάπη, προσπαθώντας να δείξω πώς ο Χριστός έχει αποκαταστήσει στην υγιή του μορφή τόσο τον έρωτα όσο και την ομορφιά.

Η αγάπη πάσχει από έναν τραγικό διαχωρισμό όχι μόνο στη νοοτροπία του εκκοσμικευμένου κόσμου, αλλά και, από την αντίθετη πλευρά, μεταξύ των πιστών. Με πολύ απλοϊκούς όρους, μπορούμε να εκφράσουμε την κατάσταση ως εξής: Στον κόσμο συναντάμε τον έρωτα χωρίς αγάπη· μεταξύ των πιστών συναντάμε συχνά αγάπη χωρίς έρωτα.

Ο έρωτας χωρίς αγάπη είναι ένας ρομαντικός έρωτας, πολύ συχνά παθιασμένος, ακόμη και μέχρι το σημείο της βίας. Ένας έρωτας κατάκτησης που μοιραία υποβιβάζει τον άλλον σε αντικείμενο της δικής του ευχαρίστησης και αγνοεί κάθε διάσταση θυσίας, πίστης και αυτοπροσφοράς. Δεν χρειάζεται να συνεχίσουμε να περιγράφουμε αυτή την αγάπη, γιατί είναι μια πραγματικότητα που βρίσκεται καθημερινά μπροστά στα μάτια μας, διαφημιζόμενη με καταιγιστικό τρόπο από μυθιστορήματα, ταινίες, τηλεοπτικές μυθοπλασίες, το διαδίκτυο και κουτσομπολίστικα περιοδικά. Είναι αυτό που η κοινή γλώσσα εννοεί πλέον με τη λέξη "αγάπη".

Για εμάς είναι πιο χρήσιμο να καταλάβουμε τι σημαίνει αγάπη χωρίς έρωτα. Η αγάπη χωρίς έρωτα μας φαίνεται σαν "αγάπη που έχει ψυγεί", σα να αγαπάς ρηχά και επιφανειακά, σα να αγαπάς περισσότερο με την υπαγόρευση της θέλησης παρά με την ενδόμυχη παρόρμηση της καρδιάς· σαν μια "χύτευση" σε ένα προσχηματισμένο καλούπι, αντί να δημιουργήσεις το δικό σου μοναδικό καλούπι, όπως ακριβώς κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός ενώπιον του Θεού. Στην περίπτωση αυτή, οι πράξεις αγάπης που απευθύνονται στον Θεό μοιάζουν με εκείνες των αθώων ερωτευμένων ανθρώπων που γράφουν ερωτικές επιστολές αντιγραμμένες από ένα ειδικό εγχειρίδιο.

Αν η κοσμική αγάπη είναι ένα σώμα χωρίς ψυχή, η θρησκευτική αγάπη που ασκείται με αυτόν τον τρόπο είναι μια ψυχή χωρίς σώμα. Ο άνθρωπος δεν είναι άγγελος, δηλαδή καθαρό πνεύμα· είναι η ψυχή και το σώμα ουσιαστικά ενωμένα. Ό,τι κάνει, συμπεριλαμβανομένης της αγάπης, πρέπει να αντανακλά τη δομική του κατασκευή. Αν το στοιχείο που συνδέεται με τη συναισθηματικότητα και την καρδιά αρνείται ή καταπιέζεται συστηματικά, το αποτέλεσμα θα είναι διττό: είτε συνεχίζει κανείς κουρασμένος, από αίσθηση καθήκοντος και για να υπερασπιστεί την εικόνα του, είτε αναζητά περισσότερο ή λιγότερο θεμιτά υποκατάστατα, μέχρι του σημείου των πολύ θλιβερών περιπτώσεων που γνωρίζουμε καλά. Στη ρίζα πολλών από τις ηθικές παρεκκλίσεις των αφιερωμένων ψυχών δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι υπάρχει μια στρεβλή και διαστρεβλωμένη αντίληψη της αγάπης.

Έχουμε λοιπόν διπλό λόγο και επείγουσα ανάγκη να ξαναβρούμε την αγάπη στην αρχική της ενότητα. Η αληθινή και ολοκληρωμένη αγάπη είναι ένα μαργαριτάρι κλεισμένο ανάμεσα στα δύο όστρακα ενός στρειδιού, που είναι ο έρως και η αγάπη. Αυτές οι δύο διαστάσεις της αγάπης δεν μπορούν να διαχωριστούν χωρίς να την καταστρέψουν, όπως ακριβώς το υδρογόνο και το οξυγόνο δεν μπορούν να διαχωριστούν χωρίς να στερηθούμε το νερό.

 

  1. Υπάρχει ασυμβατότητα ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο είδη αγάπης;

Η σημαντικότερη συμφιλίωση μεταξύ των δύο διαστάσεων της αγάπης είναι αυτή που συμβαίνει στην πράξη στη ζωή των ανθρώπων, αλλά ακριβώς για να καταστεί δυνατή είναι απαραίτητο να ξεκινήσουμε από τη συμφιλίωση του έρωτα και της αγάπης μεταξύ τους έστω και θεωρητικά, στο δόγμα. Μεταξύ άλλων, αυτό θα μας επιτρέψει να γνωρίσουμε επιτέλους τι εννοείται με τους δύο αυτούς όρους που τόσο συχνά χρησιμοποιούνται και παρεξηγούνται.

Η σπουδαιότητα αυτού του ζητήματος προκύπτει από το γεγονός ότι υπάρχει ένα βιβλίο που έκανε δημοφιλή σε όλο τον χριστιανικό κόσμο την αντίθετη θέση, την ασυμβατότητα μεταξύ των δύο μορφών αγάπης. Πρόκειται για το βιβλίο του Σουηδού λουθηρανού θεολόγου Anders Nygren, με τίτλο «Αγάπη και Έρωτας». Μπορούμε να περιγράψουμε εν συντομία τη σκέψη του με τους εξής όρους. Ο έρωτας και η αγάπη περιγράφουν δύο αντίθετες κινήσεις: Η πρώτη, η άνοδος και η αναρρίχηση του ανθρώπινου προσώπου προς τον Θεό, ως προς το καλό και τις  ρίζες του· η δεύτερη, η κάθοδος του Θεού προς την ανθρωπότητα με την ενσάρκωση και τον σταυρό του Χριστού. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα, πως η σωτηρία προσφέρθηκε στην ανθρωπότητα άνευ αντιτίμου και ανταπόδοσης εκ μέρους της, κάτι που από μόνο του δεν είναι η πίστη. Η Καινή Διαθήκη έκανε μια πολύ εύστοχη επιλογή, χρησιμοποιώντας, για να εκφράσει την αγάπη, τον ελληνικό όρο "αγάπη", απορρίπτοντας συστηματικά τον όρο "έρωτας".

Ο Άγιος Παύλος είναι εκείνος που με τη μεγαλύτερη σαφήνεια συνέταξε και εξέφρασε αυτό το δόγμα της αγάπης. Μετά από αυτόν, πάλι σύμφωνα με τη θεωρία του Nygren, μια τέτοια ριζική αντίθεση χάθηκε σχεδόν αμέσως για να δώσει τη θέση της στην προσπάθεια κάποιου είδους σύνθεσης. Μόλις ο χριστιανισμός ήρθε σε πολιτιστική επαφή με τον ελληνικό κόσμο και το πλατωνικό όραμα, ήδη με τον Ωριγένη, υπήρξε μια επανεκτίμηση του έρωτα, ως ανοδικής κίνησης της ψυχής προς το αγαθό, ως καθολικής έλξης που ασκείται από το ωραίο και το θείο. Σε αυτή την κατεύθυνση ο Ψευδο-Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης έμελλε να γράψει ότι «ο Θεός είναι έρως», αντικαθιστώντας την αγάπη στην περίφημη φράση του Ιωάννη (Α΄ Ιωάν. 4:16) με αυτόν τον όρο.

Στη Δύση μια παρόμοια σύνθεση πραγματοποίησε ο Αυγουστίνος με τη διδασκαλία του για την caritas, η οποία νοείται ως διδασκαλία της κατερχόμενης και δωρεάν αγάπης του Θεού προς την ανθρωπότητα (κανείς δεν μίλησε για τη "χάρη" με πιο αποφασιστικό τρόπο από αυτόν!), αλλά και ως λαχτάρα του ανθρώπινου προσώπου για το καλό και τον Θεό. Δική του είναι η δήλωση: «Μας δημιούργησες για σένα, και η καρδιά μας είναι ανήσυχη μέχρι να αναπαυθεί σε σένα»· δική του είναι επίσης η εικόνα της αγάπης ως βάρος που έλκει την ψυχή, όπως η δύναμη της βαρύτητας, προς τον Θεό, ως τόπο ανάπαυσης και ευχαρίστησης του ανθρώπου. Για τον Nygren, όλα αυτά εισάγουν ένα στοιχείο της αυτο-αγάπης, του δικού μας καλού, άρα του εγωισμού, το οποίο καταστρέφει την καθαρή αφιλοκερδή χάρη· είναι μια υποτροπή στην παγανιστική ψευδαίσθηση να βλέπουμε τη σωτηρία να συνίσταται σε μια άνοδο προς τον Θεό, αντί για την αφιλοκερδή και χωρίς κίνητρο κάθοδο του Θεού προς εμάς.

Αιχμάλωτοι αυτής της αδύνατης σύνθεσης ανάμεσα στον έρωτα και την αγάπη, ανάμεσα στην αγάπη προς τον Θεό και τον εαυτό μας, είναι για τον Nygren:

- ο Άγιος Βερνάρδος, ο οποίος ορίζει τον ύψιστο βαθμό της αγάπης του Θεού ως «αγάπη προς τον Θεό για τον εαυτό του» και ως «αγάπη προς τον εαυτό μας για τον Θεό»·

- ο Άγιος Βοναβεντούρα με το αναβαπτιστικό του «Ταξίδι της ψυχής προς τον Θεό»· και

- ο ίδιος ο Άγιος Θωμάς ο Ακινάτης, ο οποίος περιέγραψε την αγάπη του Θεού που χύνεται στην καρδιά του βαπτισμένου (πρβλ. Ρωμ 5,5) ως «την αγάπη με την οποία μας αγαπά και η οποία μας κάνει να τον αγαπάμε». Αυτό, στην πραγματικότητα, είναι σαν να λέμε ότι το ανθρώπινο πρόσωπο, που αγαπιέται από τον Θεό, μπορεί με τη σειρά του να αγαπήσει τον Θεό, να του δώσει κάτι από τον εαυτό του, πράγμα που καταστρέφει, ακόμα κατά τον Nygren, την απόλυτη δωρεάν αγάπη του Θεού. Η ίδια απόκλιση συμβαίνει, σύμφωνα με τον ίδιο, με τον καθολικό μυστικισμό. Ο έρωτας των μυστικιστών, με την πολύ έντονη έμφαση στον έρωτα, δεν είναι, γι' αυτόν, τίποτε άλλο παρά ένας υποβαθμισμένος αισθησιακός έρωτας, μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια σχέση αλαζονικής αμοιβαιότητας έρωτα με τον Θεό.

Ο Λούθηρος ήταν εκείνος που έσπασε την ασάφεια και ανέδειξε την ξεκάθαρη παύλεια αντίθεση. Βασίζοντας τη δικαίωση μόνο στην πίστη δεν απέκλεισε τη φιλανθρωπία από τη θεμελιώδη στιγμή της χριστιανικής ζωής, όπως του καταλογίζει η καθολική θεολογία. Αντίθετα, απελευθέρωσε τη φιλανθρωπία, την αγάπη, από το πλαστό στοιχείο του έρωτα. Στη διατύπωση «μόνο η πίστη», με τον αποκλεισμό των έργων, θα αντιστοιχούσε, στον Λούθηρο, η διατύπωση «μόνο η αγάπη», με τον αποκλεισμό του έρωτα.

Δεν είναι καθήκον μου εδώ να εξακριβώσω αν ο συγγραφέας ερμήνευσε σωστά τη σκέψη του Λουθήρου στο θέμα αυτό. Πρέπει να ειπωθεί ότι ο Λούθηρος δεν έθεσε ποτέ το πρόβλημα με όρους αντίθεσης μεταξύ έρωτα και αγάπης, όπως έκανε αντίθετα για την πίστη και τα έργα. Σημαντικό, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι και ο Karl Barth, σε ένα κεφάλαιο της Εκκλησιαστικής Δογματικής του, καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα με τον Nygren για το ασυμβίβαστο μεταξύ έρωτα και αγάπης: «Όπου εισέρχεται η χριστιανική αγάπη, εκεί αρχίζει πάντα αμέσως η αδιάκοπη διαμάχη μεταξύ αυτής και κάθε άλλης αγάπης». Βρισκόμαστε εντελώς στη σφαίρα της διαλεκτικής θεολογίας, της θεολογίας του aut-aut (είτε-είτε), της αντίθεσης πάση θυσία.

Ο αντίκτυπος αυτού του εγχειρήματος είναι η ριζική κοσμικότητα και η εκκοσμίκευση του έρωτα. Ενώ στην πραγματικότητα μια ορισμένη θεολογία απέκλεισε τον έρωτα από την αγάπη, ο κοσμικός πολιτισμός, από την πλευρά του, ήταν περισσότερο από ευτυχής να κάνει το αντίθετο, αποκλείοντας την αγάπη από τον έρωτα, δηλαδή κάθε αναφορά στον Θεό και στη χάρη της ανθρώπινης αγάπης. Ο Φρόιντ έφτασε στα άκρα αυτής της σκέψης, ανάγοντας την αγάπη στον έρωτα και τον έρωτα στη λίμπιντο, στην καθαρή σεξουαλική ορμή. Είναι το στάδιο στο οποίο η αγάπη ανάγεται σήμερα σε πολλές εκδηλώσεις της ζωής και του πολιτισμού, ιδιαίτερα στον κόσμο της ψυχαγωγίας, στο σεξ απίλ, στην έλξη των δύο φύλων.

Πριν από μερικά χρόνια βρισκόμουν στη Μαδρίτη και οι εφημερίδες έκαναν μεγάλο ντόρο για μια συγκεκριμένη έκθεση τέχνης που γινόταν στην πόλη, με τίτλο «Τα δάκρυα του έρωτα». Επρόκειτο για μια έκθεση έργων τέχνης με ερωτικό υπόβαθρο -εικόνες, σχέδια, γλυπτά- που είχε σκοπό να αναδείξει την άρρηκτη σχέση, στην εμπειρία του σύγχρονου ανθρώπου, μεταξύ έρωτα και θανάτου, μεταξύ αγάπης και θανάτου. Στο ίδιο συμπέρασμα μπορεί να καταλήξει κανείς διαβάζοντας την ποίηση «Τα άνθη του κακού» του Baudelaire ή το «Μια εποχή στην κόλαση» του Rimbaud. Ο έρωτας που από τη φύση του θα έπρεπε να οδηγεί στη ζωή, οδηγεί τώρα αντίθετα στο θάνατο.

 

  1. Επιστροφή στη σύνθεση

Αν δεν είμαστε σε θέση να αλλάξουμε ξαφνικά την ιδέα του κόσμου για την αγάπη, μπορούμε, ωστόσο, να διορθώσουμε τη θεολογική θεώρηση που -φυσικά χωρίς να το θέλουμε- την ενθαρρύνει και τη νομιμοποιεί. Αυτό έκανε υποδειγματικά ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄ στην εγκύκλιο Deus caritas est. Επαναβεβαιώνει την παραδοσιακή καθολική σύνθεση εκφράζοντάς την με σύγχρονη ορολογία:

«Ωστόσο, ο έρωτας και η αγάπη -η ανοδική και η καθοδική αγάπη- δεν μπορούν ποτέ να διαχωριστούν πλήρως. [...] Η βιβλική πίστη δεν εγκαθιστά ένα παράλληλο σύμπαν ή ένα σύμπαν που αντιτίθεται σε αυτό το αρχέγονο ανθρώπινο φαινόμενο που είναι η αγάπη, αλλά δέχεται ολόκληρο τον άνθρωπο· παρεμβαίνει στην αναζήτησή του για την αγάπη, προκειμένου να την εξαγνίσει και να αποκαλύψει νέες διαστάσεις της» (αρ. 7-8).

Ο έρωτας και η αγάπη είναι ενωμένοι με την ίδια την πηγή της αγάπης που είναι ο Θεός: «Ο Θεός αγαπάει», συνεχίζει η Εγκύκλιος, «και η αγάπη του μπορεί ασφαλώς να ονομάζεται έρως, αλλά είναι επίσης απόλυτα αγάπη» (αρ. 9).

Έτσι καταλαβαίνει κανείς την ασυνήθιστα ευνοϊκή υποδοχή που έτυχε αυτό το παπικό έγγραφο και στους πιο ανοιχτούς και υπεύθυνους κοσμικούς κύκλους. Δίνει ελπίδα στον κόσμο. Διορθώνει την εικόνα μιας πίστης που αγγίζει τον κόσμο εφαπτόμενη, χωρίς να διεισδύει κατευθείαν σε αυτόν, με την ευαγγελική εικόνα του προζυμιού που κάνει τη ζύμη να ζυμωθεί· να αντικαταστήσει την ιδέα μιας βασιλείας του Θεού που έρχεται να "κρίνει" τον κόσμο, με εκείνη μιας βασιλείας του Θεού που έρχεται να "σώσει" τον κόσμο, ξεκινώντας από τον έρωτα που είναι η κυρίαρχη δύναμή του.

Πιστεύω ότι η καθολική οπτική, η οποία στο σημείο αυτό συμπίπτει με την ορθόδοξη οπτική, μπορεί να επιβεβαιωθεί και από ερμηνευτική άποψη. Εκείνοι που υποστηρίζουν την ιδέα του ασυμβίβαστου μεταξύ έρωτα και αγάπης στηρίζουν την άποψή τους στο γεγονός ότι η Καινή Διαθήκη αποφεύγει προσεκτικά -και, όπως φαίνεται, σκόπιμα- τον όρο έρωτας, χρησιμοποιώντας πάντα και μόνο στη θέση του τον όρο αγάπη, εκτός από κάποια σπάνια χρήση του όρου φιλία, που υποδηλώνει την φιλική αγάπη.

Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια, αλλά τα συμπεράσματα που εξάγονται από αυτό δεν είναι. Υποτίθεται ότι οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης θυμούνται τόσο τη σημασία που είχε ο όρος έρως στην κοινή χρήση -ο λεγόμενος "χυδαίος" έρως- όσο και την υψηλή και φιλοσοφική σημασία που είχε ο λεγόμενος "ευγενής" έρως, για παράδειγμα, στον Πλάτωνα. Με τη λαϊκή σημασία, ο έρωτας υποδήλωνε λίγο-πολύ αυτό που σημαίνει και σήμερα, όταν μιλάμε για ερωτισμό ή ερωτικές ταινίες, δηλαδή την ικανοποίηση του σεξουαλικού ενστίκτου, μια εξευτελιστική και όχι βελτιωτική κίνηση. Στην ευγενή σημασία, υποδήλωνε την αγάπη για το ωραίο, τη δύναμη που κρατάει τον κόσμο ενωμένο και οδηγεί όλους τους ανθρώπους στην ενότητα, δηλαδή εκείνη την κίνηση ανόδου προς το θείο, την οποία οι διαλεκτικοί θεολόγοι θεωρούν ασύμβατη με την κίνηση καθόδου του θείου προς την ανθρωπότητα.

Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης, απευθυνόμενοι σε απλούς ανθρώπους και χωρίς πολιτισμό, σκόπευαν να τους προειδοποιήσουν για τον έρωτα του Πλάτωνα. Απέφυγαν τον όρο έρωτας για τον ίδιο λόγο για τον οποίο ένας ιεροκήρυκας σήμερα αποφεύγει τον όρο ερωτικός ή, αν τον χρησιμοποιεί, το κάνει μόνο με αρνητική έννοια. Ο λόγος είναι ότι, τότε όπως και σήμερα, η λέξη φέρνει στο νου την αγάπη στην πιο εγωιστική και αισθησιακή της έκφραση.

Το νόημα που έδιναν οι πρώτοι χριστιανοί στη λέξη έρωτας συνάγεται με σαφήνεια από το γνωστό κείμενο του Αγίου Ιγνατίου Αντιοχείας: «Η αγάπη μου (ο έρωτας) έχει σταυρωθεί, και δεν υπάρχει φωτιά μέσα μου που να επιθυμεί να τραφεί... Δεν έχω απόλαυση σε φθαρτή τροφή, ούτε στις απολαύσεις αυτής της ζωής». Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύεται, η έκφραση «Η αγάπη μου (έρως) έχει σταυρωθεί» δεν εννοεί τον σταυρωμένο Ιησού, αλλά την «αγάπη του εαυτού μου», την προσκόλληση στις γήινες απολαύσεις. Βρισκόμαστε στην παύλεια γραμμή του «Έχω πεθάνει στο σταυρό με τον Χριστό, τώρα πια δεν ζω εγώ, αλλά ζει στο πρόσωπό μου ο Χριστός» (Γαλ. 2:19 στ.).

Το αίσθημα των πρώτων χριστιανών για τον έρωτα επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο από τον ρόλο που έπαιζε στις αχαλίνωτες διονυσιακές λατρείες. Μόλις ο χριστιανισμός ήρθε σε επαφή και διάλογο με τον ελληνικό φιλοσοφικό πολιτισμό, τότε κάθε αναστολή σχετικά με τον έρωτα έπεσε, όπως ήδη είδαμε. Στους Έλληνες συγγραφείς, ο όρος χρησιμοποιούνταν συχνά ως συνώνυμο της αγάπης και για να δηλώσει την αγάπη του Θεού για την ανθρωπότητα, την αγάπη της ανθρωπότητας για τον Θεό, καθώς και την αγάπη για τις αρετές και όλα τα ωραία πράγματα. Για να πειστούμε γι' αυτό, αρκεί μια γρήγορη ματιά στο A Patristic Greek Lexicon του Lampe. Αυτό των Nygren και Barth είναι επομένως ένα σύστημα που βασίζεται σε μια λανθασμένη εφαρμογή του λεγόμενου επιχειρήματος "της σιωπής" (ex silentio).

 

  1. Ο Χριστός, πρωταρχικό αντικείμενο του ανθρώπινου έρωτα

Η απελευθέρωση του έρωτα βοηθά πρώτα απ' όλα τους ερωτευμένους ανθρώπους και τους χριστιανούς συζύγους, αναδεικνύοντας την ομορφιά και την αξιοπρέπεια της αγάπης που τους ενώνει. Βοηθά τους νέους να βιώσουν τη γοητεία του άλλου φύλου όχι ως κάτι σκοτεινό, που πρέπει να το ζήσουν προστατευμένοι από τον Θεό, αλλά αντίθετα ως δώρο του Δημιουργού για τη χαρά τους, αν το ζήσουν με την επιθυμητή από αυτόν τάξη. Σε αυτόν τον θετικό ρόλο του έρωτα στην ανθρώπινη αγάπη αναφέρεται και ο Πάπας στην εγκύκλιό του, όταν μιλάει για την οδό της κάθαρσης του έρωτα που οδηγεί από τη στιγμιαία έλξη στο "για πάντα" του γάμου" (αρ. 4-5).

Αλλά η απελευθέρωση του έρωτα πρέπει να βοηθήσει όλους, ακόμη και εκείνους που δεν είναι παντρεμένοι, τους άγαμους και τις αφιερωμένες παρθένες. Στην αρχή υπαινίχθηκα τον κίνδυνο που διατρέχουν οι θρησκευόμενες ψυχές, που είναι αυτός της ψυχρής αγάπης, η οποία δεν κατεβαίνει ποτέ από το μυαλό στην καρδιά. Ένας χειμωνιάτικος ήλιος που δίνει φως αλλά όχι ζεστασιά. Αν έρωτας σημαίνει παρόρμηση, επιθυμία, έλξη, δεν πρέπει να φοβόμαστε τα συναισθήματα, πολύ περισσότερο να τα περιφρονούμε και να τα καταπιέζουμε. Όταν πρόκειται για αγάπη προς τον Θεό -έγραψε ο Γουλιέλμος του Saint-Thierry- το συναίσθημα της στοργής (affectio) είναι επίσης χάρη- δεν είναι στην πραγματικότητα η φύση που μπορεί να μας εμφυσήσει ένα τέτοιο συναίσθημα.

Οι Ψαλμοί είναι γεμάτοι από αυτή τη λαχτάρα της καρδιάς για τον Θεό: «Σε σένα, Κύριε, υψώνω την ψυχή μου...», «Η ψυχή μου διψάει για τον Θεό, τον ζωντανό Θεό». Στο «Σύννεφο της άγνοιας», ένα κλασικό έργο της μεσαιωνικής πνευματικής λογοτεχνίας, διαβάζουμε: «Δώστε λοιπόν προσοχή σε αυτό το θαυμάσιο έργο της χάρης μέσα στην ψυχή σας. Είναι πάντα μια ξαφνική παρόρμηση και έρχεται χωρίς προειδοποίηση, ξεπηδώντας προς τον Θεό σαν κάποια σπίθα από τη φωτιά... Χτυπήστε αυτό το πυκνό σύννεφο της άγνοιας με το αιχμηρό βέλος της λαχταριστής αγάπης, και σε καμία περίπτωση μη σκεφτείτε να παραιτηθείτε».

Για να γίνει αυτό αρκεί μια σκέψη, μια παρόρμηση της καρδιάς, μια προσδοκία. Αλλά όλα αυτά δεν είναι αρκετά για μας, και ο Θεός το ξέρει αυτό καλύτερα από εμάς. Είμαστε πλάσματα, ζούμε στο χρόνο και σε ένα σώμα· χρειαζόμαστε ένα παραπέτασμα πάνω στο οποίο να προβάλλουμε την αγάπη μας, το οποίο δεν είναι απλώς «το σύννεφο της αγνωσίας», δηλαδή το πέπλο της αφάνειας πίσω από το οποίο κρύβεται ο Θεός που κανείς δεν έχει δει ποτέ και που ζει σε απρόσιτο φως.

Γνωρίζουμε πολύ καλά την απάντηση που δόθηκε σε αυτό το ερώτημα. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός μας έδωσε έναν πλησίον για να αγαπάμε! «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό· αλλά όσο αγαπάμε ο ένας τον άλλον, ο Θεός θα ζει μέσα μας και η αγάπη του θα είναι πλήρης μέσα μας... Ο άνθρωπος που δεν αγαπά τον αδελφό που βλέπει, δεν μπορεί να αγαπήσει τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει ποτέ» (Α΄ Ιωάν. 4:12, 20). Πρέπει όμως να προσέξουμε να μην παραλείψουμε έναν αποφασιστικό κρίκο. Πριν από τον αδελφό που βλέπει κανείς υπάρχει ένας άλλος που μπορεί να τον δει και να τον αγγίξει: Ο Θεός που έλαβε σάρκα και οστά, ο Ιησούς Χριστός! Ανάμεσα στον Θεό και τον πλησίον υπάρχει πλέον ο Λόγος που σαρκώθηκε και επανένωσε τα δύο άκρα σε ένα πρόσωπο. Και τώρα σ' αυτόν βρίσκεται το θεμέλιο της ίδιας αγάπης προς τον πλησίον: «Εσύ το έκανες σε μένα».
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την αγάπη του Θεού; Ότι το πρωταρχικό αντικείμενο του έρωτά μας, της αναζήτησης, της επιθυμίας, της έλξης, του πάθους μας, πρέπει να είναι ο Χριστός.

«Ο ανθρώπινος έρωτας είναι προαποφασισμένος για τον Σωτήρα από την αρχή, ως πρότυπο και τέλος του, σχεδόν σαν ένα φέρετρο τόσο μεγάλο και ευρύ ώστε να μπορεί να δεχτεί τον Θεό [...]. Η επιθυμία της ψυχής πηγαίνει μόνο προς τον Χριστό. Εδώ είναι ο τόπος της ανάπαυσής της, αφού μόνο αυτός είναι το αγαθό, η αλήθεια και όλα όσα εμπνέουν την αγάπη».
Σε όλη τη δυτική μοναστική πνευματικότητα ηχεί καθαρά το αξίωμα του Αγίου Βενέδικτου: «Μην προτιμάς τίποτα απολύτως περισσότερο από την αγάπη του Χριστού». Αυτό δεν σημαίνει να περιορίσουμε τον ορίζοντα της χριστιανικής αγάπης από τον Θεό στον Χριστό· σημαίνει να αγαπάμε τον Θεό με τον τρόπο με τον οποίο αυτός θέλει να αγαπηθεί. «Ο ίδιος ο Πατέρας σας αγαπάει επειδή με αγαπάτε» (Ιωάν. 16:27). Δεν πρόκειται για μια μεσολάβηση αγάπης, σχεδόν δι' αντιπροσώπου, με την οποία όποιος αγαπάει τον Ιησού "είναι σαν" να αγαπάει τον Πατέρα. Όχι, ο Ιησούς είναι ένας άμεσος μεσολαβητής- αγαπώντας τον, τότε ipso facto αγαπά κανείς και τον Πατέρα. «Όποιος με βλέπει, βλέπει τον Πατέρα», όποιος με αγαπάει, αγαπάει τον Πατέρα.

Η ομορφιά και η πληρότητα της χριστιανικής ζωής εξαρτώνται από την ποιότητα της αγάπης μας για τον Χριστό. Ο Ιησούς είναι ο τέλειος άνθρωπος· σε ένα απείρως ανώτερο επίπεδο βρίσκονται σ' αυτόν όλες εκείνες οι ιδιότητες και οι ανησυχίες που ένας άνδρας αναζητά σε μια γυναίκα και μια γυναίκα σε έναν άνδρα. Η αγάπη Του δεν μας αφαιρεί κατ' ανάγκη από τη γοητεία των πλασμάτων και ιδιαίτερα από την έλξη του άλλου φύλου (αυτό είναι μέρος της φύσης μας που ο ίδιος ο Θεός δημιούργησε και δεν θέλει να καταστρέψει)· μας δίνει όμως τη δύναμη να ξεπεράσουμε αυτές τις έλξεις με μια ισχυρότερη έλξη. «Αγνός», γράφει ο Άγιος Ιωάννης Κλίμακος, «είναι εκείνος που διώχνει τον έρωτα με τον Έρωτα (για τον Θεό)».

 

  1. Η αγάπη του Χριστού εξαγοράζει την ομορφιά

Μπορούμε τώρα να δούμε πώς εξαγοράζοντας τον έρωτα, ο Χριστός εξαγόρασε επίσης την ομορφιά, καθώς οι δύο πραγματικότητες συνδέονται στενά. Στην ελληνική πλατωνική σκέψη ο έρωτας είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την καλλονή, την ομορφιά. Σε αυτή τη γραμμή, ο Διονύσιος ο Αεροπαγίτης γράφει:

Ο Θεός, ο οποίος είναι ωραίος πέρα από το είναι, λέγεται ότι είναι η Ομορφιά· γιατί δίνει την Ομορφιά από τον εαυτό του με τρόπο που αρμόζει στο καθένα ... [Είναι] η παραγωγική αιτία που δημιουργεί και διατηρεί το σύνολο με την αγάπη του (έρωτας!) για την ομορφιά που αρμόζει σε κάθε ον -η τελική αιτία- γιατί όλα τα όντα συγχωνεύονται για χάρη του ωραίου· η παραδειγματική αιτία [γιατί] όλα καθορίζονται σύμφωνα με αυτήν.

Ο Θεός είναι ο δημιουργός όλης της ομορφιάς του κόσμου. Ήθελε η ομορφιά (μαζί με την καλοσύνη) να είναι μια σκάλα πάνω στην οποία ανεβαίνουμε προς αυτόν, τον "ελκύοντα", τον μαγνήτη. Αλλά αν είναι έτσι, γιατί η ομορφιά οδηγεί τόσο συχνά στην καταστροφή και γιατί διαβάζουμε στη Γραφή λόγια όπως «η ομορφιά είναι μάταιη» (Παροιμίες 31:30), «η ομορφιά σε εξαπάτησε» (Δανιήλ 13:5) και «η καρδιά σου ήταν υπερήφανη εξαιτίας της ομορφιάς σου» (Ιεζεκιήλ 28:17);

Δεν θέλω να ασχοληθώ με το θέμα της ομορφιάς από ουσιαστική και μεταφυσική άποψη -τι είναι η ομορφιά αυτή καθαυτή, ποια είναι η σχέση της με την αλήθεια και την καλοσύνη- αλλά από υπαρξιακή άποψη. Με άλλα λόγια, θα ήθελα να προβληματιστώ σχετικά με την εμπειρία μας της ομορφιάς. Θα ήθελα επίσης να αναδείξω μια πολύ συγκεκριμένη και περιορισμένη πτυχή αυτής της εμπειρίας: Όχι την ομορφιά των θαλασσών και των ηλιοβασιλεμάτων αλλά του ανθρώπινου σώματος, ανδρικού και γυναικείου.

Αυτή είναι η ομορφιά που γεννά τον έρωτα, μια από τις μεγάλες δυνάμεις, όπως είδαμε, που κινεί τον κόσμο· και ίσως η πιο ισχυρή. Η ομορφιά των θαλασσών και των ηλιοβασιλεμάτων και των ιδεών, δεν είναι ερωτική, αλλά η ομορφιά του σώματος είναι, με όλα όσα γνωρίζουμε ότι συνεπάγεται. Στο βαθμό που η διαφήμιση ή η ψυχαγωγία αντανακλούν το πνεύμα, την αισθητική και τις προσδοκίες μιας εποχής, αυτός ο τύπος ομορφιάς που ανέφερα ως ερωτική φαίνεται να είναι η πιο περιζήτητη αξία, το μεγάλο "αντικείμενο λατρείας" στις εύπορες κοινωνίες. Ο σύγχρονος άνθρωπος «αμφισβητεί την αλήθεια, αντιστέκεται στο καλό, αλλά γοητεύεται από την ομορφιά».

Αυτό αποτελεί μια νέα πρόκληση για τους πιστούς. Είναι πρώτα απ' όλα ένα ανθρώπινο πρόβλημα, η λύση του οποίου θα καθορίσει το ίδιο το μέλλον του πολιτισμού και της ζωής. Για τους πιστούς, είναι επίσης ένα πρόβλημα ευαγγελισμού. Πώς μπορούμε να ευαγγελίσουμε μέσω της ομορφιάς έναν κόσμο που έχει μια τόσο υποτιμημένη ιδέα γι' αυτήν; Τα λόγια που λέει ο Ηλίθιος, ένας από τους αγαπημένους χαρακτήρες του Ντοστογιέφσκι, είναι γνωστά και συχνά επαναλαμβανόμενα: «...η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο»· ωστόσο, αυτή η διαβεβαίωση ακολουθείται αμέσως στον Ντοστογιέφσκι από ένα ερώτημα:  «Τι είδους ομορφιά θα σώσει τον κόσμο;». Είναι σαφές -και για τον ίδιο- ότι δεν είναι κάθε ομορφιά που θα σώσει τον κόσμο. Υπάρχει μια ομορφιά που μπορεί να σώσει τον κόσμο και μια ομορφιά που μπορεί να τον οδηγήσει στην απώλεια.

Ένα σημάδι της ασάφειας σχετικά με την ομορφιά είναι ότι συναντάμε στη σύγχρονη κουλτούρα, μαζί με την εξύψωσή της, μια ρητή άρνηση της ομορφιάς, μια πραγματική «προσβολή της ομορφιάς», σε τέτοιο βαθμό που μπορούμε να μιλάμε για τον θάνατο της ομορφιάς, όπως κάναμε στο παρελθόν για τον θάνατο του Θεού. Δεδομένου ότι στο παρελθόν εκείνοι που εκφράζονταν για την ομορφιά ήταν σχεδόν αποκλειστικά άνδρες, η περιφρόνηση της ομορφιάς μεταφέρθηκε σε περιφρόνηση της γυναίκας. Στα έργα των πατέρων της λεγόμενης μοντέρνας ποίησης βρίσκουμε τέτοιους τρομερούς στίχους όπως «Ω γλυκιά ελεήμων Γυναίκα-αλλά ένας σωρός από εντόσθια...». Σε έναν πίνακα ζωγραφικής ένας καλλιτέχνης απεικονίζει τερατώδη πουλιά να ορμούν προς ένα γυναικείο σώμα σαν να ήταν πτώμα. Κάποιος έχει περιγράψει μερικές από τις διάσημες γυναίκες της αφηρημένης τέχνης ως «πτώματα ομορφιάς».

Είναι η ίδια η ομορφιά (και όχι μόνο αυτή της γυναίκας) που "απομυθοποιείται" και παραβιάζεται με αυτόν τον τρόπο. Η αρχή μιας ποιητικής συλλογής του Αρθούρου Ρεμπώ είναι διάσημη: «Μια νύχτα έβαλα την Ομορφιά στα γόνατά μου και τη βρήκα πικρή... Και την προσέβαλα». Στην τέχνη αυτή η στάση οδηγεί στην αμφιλεγόμενη απεικόνιση αντιαισθητικών αντικειμένων όπως ουρητήρια και άλλα παρόμοια πράγματα που έχουν καταλήξει σε ορισμένα μουσεία.

Τι προκαλεί αυτή την ασάφεια; Η κλασική απάντηση είναι η "αμαρτία". Υπάρχει όμως μια αιτία που προηγείται της ίδιας της αμαρτίας. Η ασάφεια της ομορφιάς βρίσκει τις ρίζες της στη σύνθετη φύση των ανθρώπινων όντων που έχουν τόσο ένα υλικό όσο και ένα άυλο στοιχείο, κάτι που τα έλκει στην πολλαπλότητα και κάτι που αντίθετα τα έλκει στην ενότητα. Είναι ο ίδιος Θεός που δημιούργησε και τα δύο μαζί σε μια βαθιά "ουσιαστική" ενότητα, επειδή, με την άσκηση της ελεύθερης βούλησης καθοδηγούμενης από τον λόγο του Θεού, οι άνθρωποι επιλέγουν την κατεύθυνση προς την οποία θα αναπτυχθούν, δηλαδή, αν θα κινηθούν «προς τα πάνω» προς αυτό που είναι "πάνω" τους ή «προς τα κάτω» προς αυτό που είναι "κάτω" τους, προς την ενότητα ή την πολλαπλότητα.

Η αξιοπρέπεια των ανθρώπων και η προνομιακή άσκηση της ελευθερίας τους συνίσταται ακριβώς σε αυτή την ικανότητα αυτοδιάθεσης. Αυτό εξηγεί την πάλη μεταξύ σάρκας και Πνεύματος καθώς και το δραματικό στοιχείο που χαρακτηρίζει την ύπαρξη των ανθρώπων στον κόσμο και τη σχέση τους με την ομορφιά.

Η δημιουργημένη ομορφιά μπορεί να γίνει ο τάφος αντί για την αφορμή άσκησης της ελευθερίας, διότι, όπως γνωρίζουμε, υποδουλώνει τους ανθρώπους. Για να αποκτήσουν και να απολαύσουν αυτή την ομορφιά κάποιοι άνθρωποι κάνουν ακριβώς ό,τι κάνουν οι άλλοι για να αποκτήσουν ναρκωτικά: Κλέβουν, σκοτώνουν ή αυτοκτονούν. Στα εγκλήματα πάθους λαμβάνουμε υπόψη τις ελαφρυντικές περιστάσεις ακριβώς επειδή αντιλαμβανόμαστε ότι το άτομο λειτουργεί με μειωμένη ελευθερία. Η διαταραγμένη αγάπη για την ομορφιά οδηγεί σε «κτηνώδη συμπεριφορά» επειδή στερεί από τους ανθρώπους τα ίδια τα πράγματα που τους κάνουν "ανθρώπους"· τη λογική και την ελευθερία.

Η λογοτεχνία μας προσφέρει διάσημα σύμβολα αυτών των δύο ειδών γυναικείας ομορφιάς: Ομορφιά που εξυψώνει -όπως αυτή της Βεατρίκης στη Θεία Κωμωδία του Δάντη- και ομορφιά που καταστρέφει -όπως αυτή της Ελένης στην Ιλιάδα του Ομήρου. Η αμφισημία της ομορφιάς βρίσκει επίσης αξιομνημόνευτη έκφραση στη Βίβλο. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ομορφιά στο Άσμα Ασμάτων των δύο εραστών που προσπαθούν να ξεπεράσουν ο ένας τον άλλον στο να εξυμνούν ο ένας τον άλλον· από την άλλη, υπάρχει η ομορφιά μιας γυναίκας που παρέσυρε τον Δαβίδ στη μοιχεία και στο έγκλημα (βλ. Β΄ Σαμουήλ 11:2). «Η ομορφιά σας εξαπάτησε», λέει ο Δανιήλ σε έναν από τους δύο πρεσβύτερους που ήθελαν να θανατωθεί η αγνή Σουζάνα (βλ. Δανιήλ 13:56).

Το να στέκεται κανείς στην κτιστή ομορφιά θεωρείται από τη Βίβλο ως η ουσία της ειδωλολατρίας, στο βαθμό που βάζει το δημιούργημα στη θέση του Δημιουργού:

Διότι όλοι οι άνθρωποι που αγνοούσαν τον ΘΕΟ ήταν από τη φύση τους ανόητοι· και δεν ήταν σε θέση από τα αγαθά που φαίνονται να γνωρίσουν αυτόν που υπάρχει, ούτε αναγνώριζαν τον τεχνίτη, ενώ έδιναν προσοχή στα έργα του. ...Αν από την απόλαυση της ομορφιάς αυτών των πραγμάτων οι άνθρωποι τα θεώρησαν ως θεούς, ας γνωρίσουν πόσο καλύτερος από αυτά είναι ο ΚΥΡΙΟΣ τους, διότι ο δημιουργός της ομορφιάς τα δημιούργησε. (Σοφία 13:1-3- βλ. Προς Ρωμ. 1:20-23).

Η καθοδική κίνηση από το επίπεδο της πνευματικής ομορφιάς προς την καθαρά υλική ομορφιά τείνει επίσης να αντανακλάται μέσα στο ανθρώπινο πλάσμα και ειδικότερα στη γυναίκα. Η αναπαράσταση της γυναικείας ομορφιάς δεν επικεντρώνεται συνήθως στο πρόσωπο, στο οποίο εκδηλώνονται τόσο καθαρά τα συναισθήματα και οι σκέψεις -με μια λέξη, η ψυχή της γυναίκας-, αλλά εστιάζει αντίθετα σε άλλα μέρη του σώματος, πάντα τα ίδια μέρη. Δεν υπάρχουν άλλες "Μόνα Λίζα" στην τέχνη, και προς το παρόν φαίνεται αμφίβολο αν θα υπάρξουν στο μέλλον.

Η γυναικεία ομορφιά υποβαθμίζεται πλήρως σε μέσο αποπλάνησης (sex appeal), σε βάρος των ίδιων των γυναικών, οι οποίες καταλήγουν να θεωρούνται μόνο ως αντικείμενα σε σχέση με τους άνδρες και όχι ως πρόσωπα.

 

6. Ο Χριστός έχει εξαγοράσει την ομορφιά

Ας δούμε τώρα πώς ο Χριστός έχει λυτρώσει την ομορφιά από τη ματαιοδοξία και την αμφισημία της. Ο Άγιος Παύλος έγραψε: «Η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα, όχι με τη θέλησή της, αλλά με τη θέληση εκείνου που την υπέταξε με ελπίδα- ... η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τα δεσμά της στη φθορά και θα αποκτήσει την ένδοξη ελευθερία των παιδιών του Θεού» (Προς Ρωμ. 8:20-21). Θα μπορούσαμε να αντικαταστήσουμε τη λέξη "δημιουργία" στο κείμενο αυτό με τη λέξη "ομορφιά" χωρίς να αλλάξει καθόλου το νόημα αυτής της διαβεβαίωσης: «Η ομορφιά έχει υποταχθεί στη ματαιότητα και περιμένει να απελευθερωθεί». Για να σωθεί ο κόσμος, η ίδια η ομορφιά πρέπει πρώτα να λυτρωθεί. Η λύτρωση που προσφέρει ο Χριστός επεκτείνεται, στην πραγματικότητα, και στην ομορφιά. Ας δούμε πώς συνέβη αυτό.

Η αντίθεση μεταξύ δύο δηλώσεων για τον Χριστό είναι αρκετά εντυπωσιακή. Από τη μία πλευρά, θεωρείται ως «ο ωραιότερος των υιών των ανθρώπων» (Ψαλμός 45:2) και «αντανακλά τη δόξα του Θεού» (Εβρ. 1:3). Από την άλλη πλευρά, τα λόγια του Τέταρτου Τραγουδιού του δούλου εφαρμόζονται σ' αυτόν στο πάθος του: «Δεν είχε μορφή ή ωραιότητα για να τον κοιτάξουμε, και δεν είχε ομορφιά για να τον επιθυμήσουμε... [Ήταν] σαν κάποιος από τον οποίο οι άνθρωποι κρύβουν τα πρόσωπά τους» (Ησαΐας 53:2-3). Η εξήγηση αυτής της αντίθεσης είναι απλή: Ο Ιησούς εξαργύρωσε την ομορφιά στερούμενος την ομορφιά από αγάπη. «Επειδή πήρε σάρκα, πήρε, τρόπον τινά, την απαξία σας, δηλαδή τη θνητότητά σας, για να μπορέσει να προσαρμοστεί σε σας και να σας ανταποκριθεί και να σας αφυπνίσει να αγαπήσετε την ομορφιά που υπάρχει μέσα σας... "Δεν είχε ελκυστικότητα ή ομορφιά" [πρβλ. Ησαΐας 53:2], για να σας δώσει ελκυστικότητα και ομορφιά».

Για να κατανοήσουμε αυτό το παράδοξο πρέπει να επιστρέψουμε στην αρχή που διατύπωσε ο Παύλος στην αρχή της Α΄ Προς Κορινθίους: «Επειδή, με τη σοφία του Θεού, ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευαρεστήθηκε ο Θεός μέσω της αφροσύνης όσων κηρύττουμε να σώσει εκείνους που πιστεύουν» (1:21). Εφαρμοσμένο στην ομορφιά, αυτό σημαίνει ότι εφόσον ο άνθρωπος δεν είναι ικανός να ανυψωθεί στην ομορφιά του Δημιουργού μέσω της ομορφιάς των πλασμάτων, ο Θεός άλλαξε τρόπο, κατά κάποιο τρόπο, και αποφάσισε να αποκαλύψει την ομορφιά του μέσω της ατιμίας και της παραμόρφωσης του Σταυρού και του πόνου, αποκαλύπτοντας έτσι την ομορφιά του μέσω του αντιθέτου της (sub contraria specie), όπως θα μπορούσε να πει ο Λούθηρος. Η επίτευξη του κάλλους πραγματοποιείται τώρα μέσω του πασχαλινού μυστηρίου του θανάτου και της ανάστασης.

Το πρότυπο και η πηγή της λυτρωμένης ομορφιάς είναι «το φως της γνώσης της δόξας του Θεού στο πρόσωπο του Χριστού» (Β΄ Κορινθίους 4:6). Η ομορφιά δεν είναι πλέον η αφηρημένη «λαμπρότητα της αλήθειας», όπως την όριζε ο Πλάτων, αλλά είναι, συγκεκριμένα, η λαμπρότητα του Χριστού (έστω και αν τα δύο συμπίπτουν, αφού ο ίδιος είναι η Αλήθεια). Ακόμη και η ομορφιά ενσαρκώθηκε!

Τι διαφοροποιεί αυτή τη λυτρωμένη ομορφιά από κάθε άλλο είδος ομορφιάς, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής ομορφιάς; Είναι ότι αυτή η ομορφιά προέρχεται από μέσα, ότι έχει την έκφρασή της -αλλά όχι την προέλευσή της- μέσα στο σώμα. Το ανθρώπινο σώμα γίνεται το "μυστήριο" της ομορφιάς, δηλαδή το σημείο της, η εκδήλωσή της, η διαφανής έκφρασή της, αλλά όχι η τελική της πηγή. Δεν είναι ένα αδιαφανές παραβάν στο οποίο πέφτει το φως, αλλά ένα παράθυρο που αφήνει το φως να περάσει.

 

  1. Συμμετέχοντας στη λύτρωση της ομορφιάς

Πώς μπορούμε να συμμετέχουμε ενεργά σε αυτή τη λύτρωση της ομορφιάς; Ο Χριστός, όπως είπα, εξαργύρωσε την ομορφιά στο πασχαλινό μυστήριο μέσω του αντιθέτου της, επιτρέποντας στον εαυτό του να απογυμνωθεί από κάθε ομορφιά. Έχει διακηρύξει ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από την ίδια την αγάπη της ομορφιάς, και αυτό είναι η ομορφιά της αγάπης!

Τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς; Πρέπει να παραιτηθούμε από την αναζήτηση και την απόλαυση της κτιστής ομορφιάς σε αυτόν τον κόσμο, και κυρίως από την ομορφιά του ανθρώπινου σώματος, καθώς περιμένουμε τη μεταμόρφωση των σωμάτων μας στην τελική ανάσταση; Όχι, η κτιστή ομορφιά προορίζεται να στολίζει αυτή τη ζωή και όχι τη μελλοντική ζωή, η οποία θα έχει τη δική της ομορφιά. Ένα κείμενο από τη Β΄ Βατικανή Σύνοδο μιλάει για την ανάγκη όλες οι ανθρώπινες πράξεις και αξίες να «εξαγνιστούν και να τελειοποιηθούν από τη δύναμη του σταυρού του Χριστού» και καταλήγει:

Διότι ο άνθρωπος, λυτρωμένος από τον Χριστό και νέος δημιουργός εν Αγίω Πνεύματι, είναι σε θέση να αγαπά τα ίδια τα πράγματα που δημιούργησε ο Θεός και οφείλει να το κάνει. Μπορεί να τα δέχεται από τον Θεό και να τα σέβεται και να τα σέβεται σαν να ρέουν συνεχώς από το χέρι του Θεού.

Ευγνώμων προς τον Ευεργέτη του για αυτά τα δημιουργήματα, χρησιμοποιώντας και απολαμβάνοντάς τα με αποστασιοποίηση και ελευθερία πνεύματος, ο άνθρωπος οδηγείται προς τα εμπρός σε μια αληθινή κατοχή του κόσμου, ως μη έχων τίποτε, αλλά κατέχων τα πάντα. [Βλέπε Β΄ Κορινθίους 6:10].

Ο Φραγκίσκος της Ασίζης είναι το πιο επιτυχημένο πρότυπο αυτού του τρόπου σχέσης με τη δημιουργία. Ο άγιος της απόλυτης φτώχειας είναι επίσης εκείνος που τραγούδησε την ομορφιά της δημιουργίας με τον πιο εκστατικό τρόπο. Στο "Άσμα του" ο αδελφός Ήλιος είναι "ωραίος", τα αστέρια είναι "πολύτιμα και ωραία", ο αδελφός Φωτιά είναι "ωραίος". Το πιο εξαιρετικό είναι ότι ο Φραγκίσκος τραγούδησε την ομορφιά των δημιουργημάτων όταν δεν μπορούσε πια να τα δει, αφού τότε ήταν σχεδόν τυφλός και το ίδιο το φως του ήλιου προκαλούσε ανείπωτο πόνο στα μάτια του. Έχοντας απαρνηθεί τα πάντα, ήταν σε θέση να χαίρεται με τα πάντα.

Μπορούμε, λοιπόν, να απολαμβάνουμε την κτιστή ομορφιά, αν δεχτούμε και τον σταυρό που την εξαγοράζει. Και ο σταυρός της ομορφιάς δεν συνεπάγεται κάποιο είδος παράξενου πόνου. Είναι η αγάπη, και όλα όσα η αγάπη απαιτεί σε πίστη, σεβασμό προς τους άλλους, υποταγή στον Θεό και το νόημα της ζωής, με άλλα λόγια, θυσία και παραίτηση.

Η λύτρωση της ομορφιάς συμβαίνει αναπόφευκτα μέσα από μια επιλογή τώρα. Η μετάβαση από μια κατηγορία ομορφιάς στην αμέσως ανώτερη -από την εξωτερική ομορφιά στην εσωτερική ομορφιά και στη συνέχεια στην υπερβατική ομορφιά της χάρης- δεν γίνεται με αυθόρμητο και εύκολο τρόπο. Απαιτεί μια άσκηση ("πειθαρχία") και, όσον αφορά την ομορφιά ειδικότερα, έναν ασκητισμό των ματιών. Ο Λούντβιχ Φόιερμπαχ είπε ότι οι άνθρωποι είναι αυτό που τρώνε· στη σημερινή μας κουλτούρα που κυριαρχείται πλήρως από εικόνες, ίσως πρέπει να πούμε ότι οι άνθρωποι είναι αυτό που κοιτάζουν.

Πιο σημαντικό, ωστόσο, από το να κλείνει κανείς τα μάτια του στην ψεύτικη ομορφιά είναι να τα ανοίγει στην αληθινή ομορφιά: Να ατενίζει τον Χριστό, τον σταυρωμένο και αναστημένο. Ο Άγιος Ιωάννης Κλίμακος γράφει: «Ένας αγνός άνθρωπος είναι κάποιος που έχει εκδιώξει τη σωματική αγάπη μέσω της θείας αγάπης, που έχει χρησιμοποιήσει την ουράνια φωτιά για να σβήσει τις φωτιές της σάρκας», δηλαδή η έλξη προς τα κτιστά πράγματα εκδιώκεται από την έλξη προς τον Χριστό.

Ένας διαφορετικός τρόπος, αλλά πολύ σημαντικός, για να συμμετέχουμε στο πασχαλινό μυστήριο της λύτρωσης της ομορφιάς είναι, τέλος, να στρέψουμε την προσοχή μας σε εκείνους που, όπως ο Χριστός στο πάθος του, «δεν έχουν μορφή ή ωραιότητα για να τους κοιτάξουμε»· τους φτωχούς, τους σταυρωμένους, τους απορριπτόμενους των ημερών μας. Η Μητέρα Τερέζα της Καλκούτας, κρατώντας στην αγκαλιά της, με άπειρη τρυφερότητα, ένα άρρωστο παιδί ή έναν ετοιμοθάνατο που είχε εγκαταλειφθεί, συμμετείχε -παρ' όλες τις ρυτίδες της- σ' αυτή τη λυτρωμένη ομορφιά που επίσης λυτρώνει. Δεν θα είναι, επαναλαμβάνω, η αγάπη για την ομορφιά που θα σώσει τον κόσμο, αλλά η ομορφιά της αγάπης.

 

π. Reniero Cantalamessa

Διεθνές Φόρουμ Ηγετών,

Ρώμη, Augustinianum, 7 Νοεμβρίου 2014

 

1.The Swedish original was published in Stockholm 1930; English translation, Agape and Eros, London, SPCK, 1982.

2.Pseudo-Dionysius the Areopagite, The Divine Names, IV, 12 (PG 3, 709ff.).

3.Saint Augustine, Confessions, I, 1.

  1. Commentary on St John’s Gospel, 26, 4-5.

5.Cf. Saint Bernard, De diligendo Deo, IX, 26 – X, 27.

6.Saint Thomas Aquinas, Commentary on the Letter to the Romans, chap. V, Lecture 1., nn. 392-393; cf. Saint Augustine, Homilies on the First Epistle of John, 9, 9.

7.K Barth, Church Dogmatics, IV, 2, 727-840 [quote from page 736], T & T Clark, Edinburgh, 1958.

8.Saint Ignatius of Antioch, Epistle to the Romans, 7, 2.

9.Cf. G W H Lampe, A Patristic Greek Lexicon, Oxford 1961, pg. 550.

10.William of Saint-Thierry, Meditations, XII, 29 (SCh 324, pg. 210).

11.The Cloud of Unknowing, Penguin Books Ltd., Middlesex, 1967, pgs. 57, 60.

  1. N Cabasilas, Vita in Cristo, II, 9 (PG 150, 560-561).
  2. Saint John Climacus, Stairway to Paradise, XV, 98 (PG 88, 880).

14.Psuedo-Dionysius Areopagite, The Divine Names, IV, 7, in The Divine Names and Mystical Theology, trans. and intro. by John D. Jones (Milwaukee, WI: Marquette University Press, 1980), pp. 139-40. He considers the word “beauty” (kalos) to be a derivation of “to call” (kaleo) insofar as it is something that beckons, that draws.

  1. Cardinal Godfried Danneels, in his intervention to the extraordinary Consistory, May 2001.

16.Fyodor Dostoevsky, The Idiot, III, 5, trans. by Henry and Olga Carlisle (New York: The New American Library, 199), p. 402.

17.Arthur Rimbaud, “Sisters of Charity” [“Soeurs de charité”], in Rimbaud Complete, trans. and intro. by Wyatt Mason (New York: Modern Library, 2002), p. 70; cf. also Charles Baudelaire, “The Vampire,” trans. by George Dillon, in The Flowers of Evil [Les fleurs du mal] (Franklin Center, PA: The Franklin Library, 1977), pp. 50-1.

18.Fr. Serge Bulgakov, qtd. in Evdokimov, p. 88.

19.“Un soir, j’ai assis la Beauté sur mes genoux.—Et je l’ai trouvée amère.—Et je l’ai injuriée.” Arthur Rimbaud, “A Season in Hell” [“Une saison en enfer”], Arthur Rimbaud: Selected Poems and Letters, trans. by Jeremy Harding and John Sturrock (New York: Penguin Books, 2004), p. 139.

  1. St. Augustine, Tractates on the First Epistle of John, 9, 9, trans. by John W. Rettig, vol. 92 in The Fathers of the Church (Washington, D.C.: The Catholic University of America Press, 1995), pp. 258-59.

21.Plato, The Republic, trans. by Richard W. Sterling and William C. Scott (New York: W. W. Norton & Co., 1966), p. 198.

22.Gaudium et spes [Pastoral Constitution on the Church in the Modern World], 37, in The Documents of Vatican II, gen. ed. Walter M. Abbott, SJ, intro. by Cardinal Lawrence Shehan, trans. by Joseph Gallagher (New York: Herder and Herder Association Press, 1966), p. 235.

23.Francis of Assisi, “The Canticle of Brother Sun,” in Frances and Clare: The Complete Works, pref. by John Vaughn, OFM, trans and intro. by Regis J. Armstrong, OFM CAP, and Ignatius C. Brady, OFM (New York: Paulist Press, 1982), pp. 38-39.

  1. John Climacus, The Ladder of Divine Ascent, Step 15, trans. by Kallistos Ware, trans. by Colm Luibheid and Norman Russel (New York: Paulist Press, 1982), p. 171.

 

 

http://www.cantalamessa.org/?p=2709&lang=en

 

Η ΣΟΦΙΑ ΣΕ ΕΞΟΡΙΑ

Στην αφήγησή του για τα Πάθη, ο Ευαγγελιστής Ιωάννης δίνει ιδιαίτερη σημασία στο διάλογο του Ιησού με τον Πιλάτο, και πάνω σε αυτό θέλουμε να εκθέσουμε τις σκέψεις μας για λίγα λεπτά πριν προχωρήσουμε στη Λειτουργία μας.

Όλα ξεκινούν με την ερώτηση του Πιλάτου: «Είσαι ο βασιλιάς των Ιουδαίων;» (Ιωάννης 18:33). Ο Ιησούς θέλει να κάνει τον Πιλάτο να καταλάβει ότι η ερώτηση είναι πολύ πιο σοβαρή απ' ό,τι νομίζει. Ότι έχει νόημα μόνο αν δεν επαναλαμβάνει απλώς μια κατηγορία που λένε οι άλλοι. Ως εκ τούτου, ρωτά με τη σειρά του: «Το λες αυτό από μόνος σου ή σου το έχουν πει άλλοι για μένα;".

Προσπαθεί να οδηγήσει τον Πιλάτο σε ένα υψηλότερο επίπεδο. Του μιλάει για τη Βασιλεία Του, μια Βασιλεία που «δεν είναι από αυτόν τον κόσμο». Ο Πιλάτος καταλαβαίνει μόνο ένα πράγμα: Ότι δεν πρόκειται για ένα πολιτικό βασίλειο. Αν ο κατηγορούμενος θέλει να μιλήσει για τη θρησκεία, αυτός δεν θέλει να εμπλακεί σε τέτοιου είδους προβλήματα. Γι' αυτό ρωτάει με μια δόση ειρωνείας: «Είσαι βασιλιάς λοιπόν;». Ο Ιησούς απάντησε: «Εσύ λες ότι είμαι βασιλιάς» (Ιωάννης 18:37).

Ισχυριζόμενος ότι είναι βασιλιάς, ο Ιησούς εκθέτει τον εαυτό του στον κίνδυνο του θανάτου· αλλά αντί να προσπαθήσει να σώσει τον εαυτό του αρνούμενος το γεγονός, το επιβεβαιώνει εμφατικά. Αποκαλύπτει στον Πιλάτο την ουράνια καταγωγή του: «Εγώ ήρθα στον κόσμο...». Λέει, λοιπόν, μυστηριωδώς... ότι υπήρξε πριν από τη γήινη ζωή του... ότι προέρχεται από έναν άλλο κόσμο. Ήρθε στη γη για να γίνει μάρτυρας της αλήθειας.

Ο Ιησούς αντιμετωπίζει τον Πιλάτο ως ψυχή που χρειάζεται φως και αλήθεια και όχι ως δικαστή. Ενδιαφέρεται για τη μοίρα του ανθρώπου Πιλάτου περισσότερο από ό,τι για τη δική του μοίρα. Με την έκκλησή του να δεχτεί την αλήθεια, θέλει να τον ωθήσει να έρθει στα συγκαλά του, να δει τα πράγματα με άλλα μάτια, να τοποθετήσει τον εαυτό του πάνω από τη τωρινή διαμάχη με τους Ιουδαίους.

Ο Ρωμαίος Επίτροπος καταλαβαίνει την πρόσκληση του Ιησού προς αυτόν, αλλά είναι επιφυλακτικός και αδιάφορος απέναντι σε αυτού του είδους τις ανώτερες υποθέσεις. Το μυστήριο που διακρίνει στα λόγια του Ιησού τον τρομάζει και προτιμά να τερματίσει τη συζήτηση. Μουρμουρίζοντας κυριολεκτικά στον εαυτό του, «Τι είναι αλήθεια;» εγκαταλείπει το Πραιτώριο.

Πόσο επίκαιρη για το σήμερα αυτή η περικοπή του Ευαγγελίου! Ακόμα και σήμερα, όπως και στο παρελθόν, ο άνθρωπος αναρωτιέται: «Τι είναι η αλήθεια;». Αλλά, όπως έκανε τότε ο Πιλάτος, έτσι και ο σημερινός άνθρωπος γυρίζει αδιάφορα την πλάτη σε Εκείνον, που είπε: «Ήρθα στον κόσμο για να μαρτυρήσω την αλήθεια». «Εγώ είμαι η αλήθεια!» (Ιωάννης 14: 6).

Μέσω του διαδικτύου, έχω παρακολουθήσει αμέτρητες συζητήσεις για τη θρησκεία και την επιστήμη, την πίστη και τον αθεϊσμό. Ένα πράγμα μου έκανε εντύπωση: Πολλές ώρες διαλόγου, χωρίς ποτέ να αναφέρεται το όνομα του Ιησού. Και αν το πιστό μέρος τολμούσε μερικές φορές να αναφέρει το όνομά του και την Ανάστασή του από τους νεκρούς, προσπαθούσαν αμέσως να κλείσουν τη συζήτηση ως άσχετη παρεκτροπή. Όλα συνέβαιναν «etsi Christus non daretur»: Σαν να μην υπήρξε ποτέ στον κόσμο ένας άνθρωπος που ονομάζεται Ιησούς Χριστός.

Ποιο είναι το αποτέλεσμα; Η λέξη "Θεός" γίνεται ένα άδειο δοχείο που ο καθένας μπορεί να το γεμίσει κατά βούληση. Αλλά ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός φρόντισε να δώσει περιεχόμενο στο όνομά του. «Ο Λόγος έγινε σάρκα». Η αλήθεια πήρε σάρκα! Εξ ου και η σταθερή προσπάθεια να μείνει ο Ιησούς έξω από τη συζήτηση για τον Θεό! Γιατί αφαιρεί από την ανθρώπινη υπερηφάνεια κάθε πρόσχημα για να αποφασίσει ο ίδιος πώς πρέπει να είναι ο Θεός!

«Ω, βέβαια! Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ!» μπορεί να πουν κάποιοι. «Αλλά αν οι άνθρωποι αμφιβάλλουν ακόμα και για το ότι υπήρξε ποτέ;!» Ένας γνωστός Άγγλος συγγραφέας του περασμένου αιώνα - γνωστός στο ευρύ κοινό ως συγγραφέας της σειράς μυθιστορημάτων που αργότερα έγιναν ταινίες, "Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών", ο J.R.R. Tolkien - σε μια επιστολή του, έδωσε την εξής απάντηση στον γιο του που του ανέφερε την ίδια ένσταση:

«Χρειάζεται μια απερίγραπτη θέληση για απιστία για να υποθέσει κανείς ότι ο Ιησούς δεν "συνέβη" ποτέ στην πραγματικότητα, και ακόμη περισσότερο για να υποθέσει κανείς ότι δεν είπε τα πράγματα που καταγράφηκαν όλα από αυτόν. Γεγονός αδύνατο να "επινοηθούν" από οποιονδήποτε στον κόσμο εκείνη την εποχή αυτές οι διδαχές, όπως το: "πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ υπήρχα" (Ιωάν. 8:58). "Όποιος με είδε, είδε τον Πατέρα" (Ιω. 14:9)».

Η μόνη εναλλακτική στην αλήθεια για τον Χριστό, προσθέτει ο V. R. R. Tolkien, είναι ότι "είναι απατεώνας" και τα Ευαγγέλια "παραποιημένες αφηγήσεις ενός παράφρονα μεγαλομανή"». Θα μπορούσε, ωστόσο, μια τέτοια υπόθεση να αντέξει 20 αιώνες αδυσώπητης ιστορικής και φιλοσοφικής κριτικής και να αποδώσει τους καρπούς που απέδωσε;

Σήμερα, ξεπερνάμε τον σκεπτικισμό του Πιλάτου. Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι δεν πρέπει καν να θέτει κανείς το ερώτημα «Τι είναι αλήθεια;», διότι η αλήθεια απλώς δεν υπάρχει! «Όλα είναι σχετικά, τίποτα δεν είναι βέβαιο! Το να σκέφτεσαι το αντίθετο είναι απαράδεκτη αλαζονεία!». Δεν υπάρχει πλέον χώρος για «τις μεγάλες αφηγήσεις για τον κόσμο και την πραγματικότητα», συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τον Θεό και τον Χριστό.

Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές άθεοι, αγνωστικιστές και όσοι εξακολουθούν να αναζητούν την αλήθεια (αν υπάρχουν κάποιοι που ακούνε): Τα λόγια που πρόκειται να σας απευθύνω δεν είναι λόγια ενός φτωχού ιεροκήρυκα σαν εμένα· είναι από έναν δικό σας άνθρωπο, έναν που πολλοί από εσάς θαυμάζετε, για τον οποίο έχουν γραφτεί πολλά και για τον οποίο, ίσως, πολλοί θεωρούν επίσης τους εαυτούς τους, κατά κάποιον τρόπο, ότι είναι μαθητές και οπαδοί του. Ο Σόρεν Κίρκεγκωρ, ο θεμελιωτής της υπαρξιακής φιλοσοφίας, γράφει:

«Τόσα πολλά λέγονται για τον ανθρώπινο πόνο και τη φτώχεια... Τόσα πολλά λέγονται για τις χαμένες ζωές. Αλλά είναι σπαταλημένη μόνο η ζωή εκείνου του ανθρώπου που... δεν έχει ποτέ συνειδητοποιήσει, γιατί δεν έχει ποτέ, με τη βαθύτερη έννοια, διαισθανθεί, το ότι υπάρχει Θεός, και ότι αυτός ο ίδιος, ο εαυτός του, στέκεται και υπάρχει χάριν της παρουσίας αυτού του Θεού».

Κάποιοι λένε: υπάρχει πάρα πολλή αδικία, πάρα πολύς πόνος στον κόσμο για να πιστέψει κανείς στον Θεό! Είναι αλήθεια, αλλά ας σκεφτούμε για μια στιγμή πόσο πιο παράλογο και απελπιστικό γίνεται το κακό που μας περιβάλλει χωρίς την πίστη σε έναν τελικό θρίαμβο της αλήθειας και του καλού. Η Ανάσταση του Ιησού από τους νεκρούς, την οποία θα γιορτάσουμε μεθαύριο, είναι η υπόσχεση και η σίγουρη εγγύηση ότι αυτό θα συμβεί, επειδή έχει ήδη αρχίσει μαζί του.

Αν είχα το θάρρος του Αγίου Παύλου, σε αυτό το σημείο θα έπρεπε κι εγώ να φωνάξω: «Σας ικετεύουμε εκ μέρους του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». (Β' Κορ. 5:20). Μην "σπαταλάτε" τη ζωή σας! Μην φύγετε από αυτόν τον κόσμο όπως ο Πιλάτος έφυγε από το Πραιτώριο, με το αναπάντητο ερώτημα: «Τι είναι η αλήθεια;». Είναι πάρα πολύ σημαντικό.  Είναι ένα ερώτημα που αφορά το αν ζούμε για κάτι ή υπάρχουμε μάταια!

Ωστόσο, ο διάλογος του Ιησού με τον Πιλάτο προσφέρει επίσης την αφορμή για έναν άλλο προβληματισμό, που απευθύνεται, αυτή τη φορά, σε εμάς τους πιστούς και τους ανθρώπους της Εκκλησίας, όχι σε όσους βρίσκονται εκτός Εκκλησίας. «Ο λαός σου και οι αρχιερείς σε παρέδωσαν σε μένα», λέει ο Πιλάτος (Ιωάν. 18:35). Ο λαός της Εκκλησίας σου, οι ιερείς σου σε εγκατέλειψαν, δυσφήμισαν το όνομά σου με φρικτές ατασθαλίες! Και θα πρέπει να εξακολουθούμε να πιστεύουμε σε σένα;»

Επίσης, και σε αυτή την τρομερή αντίρρηση θα ήθελα να απαντήσω με τα λόγια που απηύθυνε πάλι ο Τόλκιν στον γιο του:

«Η αγάπη μας μπορεί να ψύχετε και η θέλησή μας να διαβρώνεται από το θέαμα των ελλείψεων, της ανοησίας, ακόμα και των αμαρτιών της Εκκλησίας και των λειτουργών της, αλλά δεν νομίζω ότι κάποιος που κάποτε πίστεψε, ξαναπερνάει τη γραμμή και τοποθετεί τον εαυτό του εκτός Εκκλησίας, για αυτούς τους λόγους (πόσο μάλλον κάποιος με ιστορικές γνώσεις)... Είναι ίσως βολικό γιατί στρέφει το βλέμμα μας μακριά από τον εαυτό μας και τα δικά μας λάθη, ώστε να βρούμε έναν αποδιοπομπαίο τράγο... Νομίζω πάντως ότι είμαι εξίσου ευαίσθητος με εσάς (ή οποιονδήποτε άλλο χριστιανό) στα σκάνδαλα, τόσο του κλήρου όσο και των λαϊκών. Έχω υποφέρει πολύ στη ζωή μου από ηλίθιους, κουρασμένους, φαντασμένους, ακόμα και κακούς ιερείς».

Ένα τόσο φτωχό αποτέλεσμα ήταν, εξάλλου, αναμενόμενο. Ξεκίνησε πριν από το πρώτο Πάσχα με την προδοσία του Ιούδα, την άρνηση του Σίμωνα Πέτρου, τη φυγή των Αποστόλων ... Πρέπει να κραυγάσουμε, λοιπόν; Ναι - συνέστησε ο Τόλκιν στον γιο του - αλλά για τον Ιησού, για όσα πρέπει να υπομείνει, πριν από εμάς. Κλάψτε, - πρέπει να προσθέσουμε σήμερα - για τα θύματα και μαζί με τα θύματα, των αμαρτιών μας.

Ένα συμπέρασμα για όλους, πιστούς και μη.

Φέτος γιορτάζουμε το Πάσχα όχι με τον χαρούμενο ήχο των κωδώνων, αλλά με τον θόρυβο στα αυτιά από βόμβες και εκρήξεις όχι μακριά από εδώ. Ας θυμηθούμε πώς απάντησε ο Ιησούς μια μέρα στην είδηση του αίματος που έχυσαν οι Γαλιλαίοι εξαιτίας του Πιλάτου και στα θύματα της κατάρρευσης του Πύργου του Σιλωάμ: «Αν δεν μετανοήσετε, θα χαθείτε όλοι με τον ίδιο τρόπο!» (Λουκάς 13:5). Αν δεν μετασκευάσετε τα σπαθιά σας σε αλέτρια, τα δόρατα σας σε γεωργικά κλαδευτήρια (Ησ. 2:4) και τους πυραύλους σας σε εργοστάσια και σπίτια, θα χαθείτε με τον ίδιο τρόπο!

Ένα πράγμα που μας θύμισαν ξαφνικά αυτά τα γεγονότα. Οι δομές του κόσμου μπορούν να αλλάξουν από τη μια μέρα στην άλλη. Όλα περνούν, όλα γερνούν· όλα φθίνουν· όχι μόνο «η μακαριότητα της νεότητας». Υπάρχει μόνο ένας τρόπος να ξεφύγουμε από το ροή του χρόνου που παρασύρει τα πάντα μαζί του: Να γίνουμε μέτοχοι σε αυτό που δεν αλλάζει! Να πατήσουμε τα πόδια μας σε στέρεο έδαφος! Πάσχα, Πάσχα, σημαίνει πέρασμα. Ας στοχεύσουμε όλοι μας να βιώσουμε ένα πραγματικό Πάσχα φέτος, Σεβαστοί Πατέρες, αδελφοί και αδελφές. Ας περάσουμε σε Εκείνον που δεν περνάει. Ας περάσουμε τώρα με την καρδιά μας, πριν περάσουμε μια μέρα με το σώμα μας.

π. R. Cantalamessa

Μ. Παρασκευή 2022

Εορτασμός της Κυριακής των Βαΐων και του Πάθους του Κυρίου

Στον Γολγοθά συγκρούστηκαν δύο τρόποι σκέψης. Στο Ευαγγέλιο, τα λόγια του σταυρωμένου Ιησού έρχονται σε έντονη αντίθεση με τα λόγια εκείνων που τον σταύρωσαν. Οι τελευταίοι του έλεγαν διαρκώς: «Σώσε τον εαυτό σου». Οι ηγέτες του λαού έλεγαν: «Αφήστε να δούμε αν σώσει τον εαυτό του. Αν το κάνει, τότε είναι ο Χριστός του Θεού, ο εκλεκτός Του» (Λουκ. 23:35). Οι στρατιώτες έλεγαν το ίδιο πράγμα: «Αν είσαι ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου» (στ. 37). Τέλος, ένας από τους εγκληματίες, επαναλαμβάνοντας τα λόγια τους, του είπε: «Εσύ δεν είσαι ο Χριστός; Σώσε τον εαυτό σου» (στ. 39). Σώσε τον εαυτό σου. Φρόντισε τον εαυτό σου. Σκέψου τον εαυτό σου. Όχι τους άλλους, αλλά μόνο τη δική σου ευημερία, τη δική σου επιτυχία, τα δικά σου συμφέροντα: Τα υπάρχοντά σου, τη δύναμή σου, την εικόνα σου. Σώσε τον εαυτό σου. Αυτή είναι η μόνιμη επωδός του κόσμου που σταύρωσε τον Κύριο.

Ας προβληματιστούμε λίγο πάνω σ’ αυτό.

Ο τρόπος σκέψης του Θεού είναι ενάντια σε αυτή την εγωκεντρική νοοτροπία. Το μότο «σώσε τον εαυτό σου» συγκρούεται με τα λόγια του Σωτήρα, που προσφέρει τον εαυτό του. Όπως και οι αντίπαλοί του, ο Ιησούς μιλάει τρεις φορές στο σημερινό Ευαγγέλιο (πρβλ. στ. 34, 43, 46). Ωστόσο, δεν διεκδικεί τίποτα για τον εαυτό του· μάλιστα, δεν υπερασπίζεται κι ούτε καν δικαιολογεί τον εαυτό του. Προσευχήθηκε στον Πατέρα και προσέφερε έλεος στον καλό ληστή. Ένα από τα λόγια του, συγκεκριμένα, σηματοδότησε τη διαφορά σε σχέση με το μότο «σώσε τον εαυτό σου». Είπε: «Δεν ξέρουν τι κάνουν· Πάτερ, συγχώρεσέ τους» (στ. 34).

Ας αναλογιστούμε τα λόγια του Κυρίου. Πότε τα είπε; Σε μια πολύ συγκεκριμένη στιγμή: Ενώ τον σταύρωναν, καθώς ένιωθε τα καρφιά να τρυπούν τα χέρια και τα πόδια του. Ας προσπαθήσουμε να φανταστούμε τον αφόρητο πόνο που υπέφερε. Εκείνη τη στιγμή, μέσα στον πιο διαπεραστικό σωματικό πόνο του πάθους του, ο Χριστός ζήτησε συγχώρεση για εκείνους που τον κάρφωναν πάνω στον Σταυρό. Σε τέτοιες στιγμές, εμείς θα φωνάζαμε και θα εξωτερικεύαμε όλο τον θυμό και τον πόνο μας. Αλλά ο Ιησούς είπε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους».

Σε αντίθεση με τους άλλους μάρτυρες για τους οποίους μιλάει η Αγία Γραφή (βλ. Β΄ Μακ. 7:18-19), ο Ιησούς δεν επέπληξε τους δήμιους του, ούτε απείλησε με τιμωρίες στο όνομα του Θεού· αντίθετα, προσευχήθηκε για τους ληστές. Στερεωμένος στην αγχόνη του εξευτελισμού, η μόνιμη διάθεσή του για προσφορά στον άνθρωπο μετατράπηκε πλέον σε συγχωρητική διάθεση.

Αδελφοί μου, ο Θεός κάνει το ίδιο πράγμα με εμάς. Όταν προκαλούμε πόνο με τις πράξεις μας, ο Θεός υποφέρει, αλλά έχει μόνο μία επιθυμία: Να μας συγχωρήσει. Για να το εκτιμήσουμε αυτό, ας ατενίσουμε τον σταυρωμένο Κύριο. Από τις επώδυνες πληγές του, από τις ροές αίματος που προκαλούν τα καρφιά της αμαρτωλότητάς μας, αναβλύζει η συγχώρεση. Ας κοιτάξουμε τον Ιησού στο Σταυρό και ας συνειδητοποιήσουμε ότι ποτέ δεν ειπώθηκαν μεγαλύτερα λόγια: Πατέρα, συγχώρεσε. Ας κοιτάξουμε τον Ιησού στο Σταυρό και ας συνειδητοποιήσουμε ότι ποτέ δεν μας κοίταξε με πιο γαλήνιο και συμπονετικό βλέμμα. Ας κοιτάξουμε τον Ιησού στο Σταυρό και ας καταλάβουμε ότι ποτέ δεν έχουμε λάβει μια πιο στοργική αγκαλιά. Ας κοιτάξουμε τον εσταυρωμένο Κύριο και ας πούμε: «Σ' ευχαριστώ, Χριστέ μου! Με αγαπάς και με συγχωρείς πάντα, ακόμη κι εκείνες τις στιγμές που δυσκολεύομαι να αγαπήσω και να συγχωρήσω τον εαυτό μου».

Εκεί, καθώς σταυρωνόταν, στο αποκορύφωμα του πόνου του, ο ίδιος ο Ιησούς υπάκουσε στην πιο απαιτητική από τις εντολές του: Να αγαπάμε τους εχθρούς μας. Ας σκεφτούμε κάποιον που, στη δική μας ζωή, μας πλήγωσε, μας προσέβαλε ή μας απογοήτευσε· κάποιον που μας εξόργισε, που δεν μας κατάλαβε ή που αποτέλεσε κακό παράδειγμα. Πόσο συχνά ξοδεύουμε χρόνο κοιτάζοντας πίσω σε εκείνους που μας αδίκησαν! Πόσο συχνά αναπολούμε και γλείφουμε τις πληγές που μας έχουν προκαλέσει άλλοι άνθρωποι, η ίδια η ζωή και η ιστορία. Σήμερα, ο Ιησούς μας διδάσκει να μην μένουμε εκεί, αλλά να αντιδρούμε, να σπάμε τον φαύλο κύκλο του κακού και της θλίψης. Να αντιδρούμε στα καρφιά της ζωής μας με αγάπη, στα χτυπήματα μίσους με την αγκαλιά της συγχώρεσης. Ως μαθητές του Ιησού, ακολουθούμε τον Δάσκαλο ή ακολουθούμε τη δική μας επιθυμία να αντεπιτεθούμε; Αυτό είναι ένα ερώτημα που πρέπει να θέσουμε στον εαυτό μας:

Ακολουθούμε τον Δάσκαλο ή όχι;

Αν θέλουμε να ελέγξουμε αν ανήκουμε πραγματικά στον Χριστό, ας δούμε πώς συμπεριφερόμαστε απέναντι σε εκείνους που μας έχουν πληγώσει. Ο Κύριος μάς ζητάει να αντιδράσουμε όχι όπως αισθανόμαστε ή όπως κάνουν όλοι οι άλλοι, αλλά με τον τρόπο που Εκείνος ενεργεί απέναντί μας. Μας ζητά να ξεφύγουμε από τη νοοτροπία που λέει: «Θα σε αγαπήσω αν με αγαπάς· θα είμαι φίλος σου αν είσαι φίλος μου· θα σε βοηθήσω αν με βοηθήσεις». Αντίθετα, πρέπει να δείχνουμε συμπόνια και έλεος σε όλους, γιατί ο Θεός βλέπει έναν γιο ή μια κόρη σε κάθε άνθρωπο. Δεν μας διαχωρίζει σε καλούς και κακούς, σε φίλους και εχθρούς. Εμείς είμαστε αυτοί που το κάνουμε αυτό και κάνουμε τον Θεό να υποφέρει. Γι' Αυτόν, όλοι μας είμαστε τα αγαπημένα του παιδιά, παιδιά που επιθυμεί να αγκαλιάσει και να συγχωρήσει. Ακριβώς όπως στην παραβολή του γαμήλιου γλεντιού, όπου ο πατέρας του γαμπρού στέλνει τους υπηρέτες του στους δρόμους και λέει: «Καλέστε τους όλους· λευκούς, μαύρους, καλούς και κακούς, όλους, τους υγιείς, τους αρρώστους, όλους...". (πρβλ. Ματθ. 22:9-10). Η αγάπη του Ιησού είναι για όλους· όλοι έχουν το ίδιο προνόμιο: Να αγαπιούνται και να συγχωρούνται.

Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν. Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, ο Ιησούς «συνέχισε να το λέει» αυτό (βλ. στ. 34). Δεν το είπε μια για πάντα καθώς τον κάρφωναν στο σταυρό. Αντίθετα, πέρασε όλο το χρόνο του στο σταυρό με αυτά τα λόγια στα χείλη και στην καρδιά του. Ο Θεός δεν κουράζεται ποτέ να συγχωρεί. Πρέπει να το καταλάβουμε αυτό, όχι μόνο στο μυαλό μας, αλλά και στην καρδιά μας. Ο Θεός δεν κουράζεται ποτέ να συγχωρεί. Εμείς είμαστε αυτοί που κουραζόμαστε να ζητάμε συγχώρεση. Εκείνος όμως δεν κουράζεται ποτέ να συγχωρεί. Δεν μας ανέχεται για λίγο και μετά δεν αλλάζει γνώμη, όπως μπαίνουμε στον πειρασμό να κάνουμε εμείς. Ο Ιησούς -έτσι μας διδάσκει το Ευαγγέλιο του Λουκά- ήρθε στον κόσμο για να μας φέρει τη συγχώρεση των αμαρτιών μας (βλ. Λουκ. 1:77). Στο τέλος, μας έδωσε μια σαφή εντολή: Να διακηρύξουμε τη συγχώρεση των αμαρτιών σε όλους στο όνομά Του (πρβλ. Λουκ 24:47). Ας μην κουραστούμε ποτέ να διακηρύσσουμε τη συγχώρεση του Θεού. Εμείς οι ιερείς, να τη χορηγούμε· όλοι οι χριστιανοί, να τη λαμβάνουμε και να τη μαρτυρούμε. Ας μην κουραστούμε ποτέ όταν πρόκειται για τη συγχώρεση του Θεού.

Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν. Ας παρατηρήσουμε κάτι ακόμη. Ο Ιησούς όχι μόνο ζήτησε να συγχωρεθούν, αλλά ανέφερε και τον λόγο της συγχώρεσης: Γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν. Πώς γίνεται αυτό; Αυτοί που τον σταύρωσαν είχαν προμελετήσει τη δολοφονία του, είχαν οργανώσει τη σύλληψη και τις δίκες του, και τώρα στέκονταν στον Γολγοθά για να γίνουν μάρτυρες του θανάτου του. Ωστόσο, ο Χριστός δικαιολογεί αυτούς τους βίαιους ανθρώπους λέγοντας: Δεν γνωρίζουν. Έτσι ενεργεί ο Ιησούς σε ό,τι μας αφορά: Κάνει τον εαυτό του συνήγορό μας. Δεν βάζει τον εαυτό Του απέναντί μας, αλλά υπέρ μας και εναντίον των αμαρτιών μας. Τα λόγια του μας κάνουν να σκεφτόμαστε: Γιατί δεν γνωρίζουν; Πρόκειται μάλλον για την άγνοια της καρδιάς, την οποία έχουμε όλοι μας ως αμαρτωλοί.

Όταν καταφεύγουμε στη βία, δείχνουμε ότι δεν ξέρουμε πια τίποτα για τον Θεό, που είναι ο Πατέρας μας, ούτε καν για τους άλλους, που είναι αδελφοί και αδελφές μας. Χάνουμε τον Χριστό από τα μάτια μας γιατί βρισκόμαστε στον κόσμο και καταλήγουμε ακόμη και να διαπράττουμε παράλογες πράξεις σκληρότητας. Το βλέπουμε αυτό στην ανοησία του πολέμου, όπου ο Χριστός σταυρώνεται για άλλη μια φορά. Ο Χριστός καρφώνεται για άλλη μια φορά στον Σταυρό στις μητέρες που θρηνούν τον άδικο θάνατο των συζύγων και των γιων τους. Σταυρώνεται στους πρόσφυγες που φεύγουν μακριά από τις βόμβες με τα παιδιά στην αγκαλιά τους. Σταυρώνεται στους ηλικιωμένους που αφήνονται μόνοι τους να πεθάνουν· στους νέους που στερούνται το μέλλον· στους στρατιώτες που στέλνονται να σκοτώσουν τα αδέλφια τους. Ο Χριστός σταυρώνεται εκεί, σήμερα.

Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν. Πολλοί άνθρωποι άκουσαν αυτά τα εκπληκτικά λόγια, αλλά μόνο ένα άτομο ανταποκρίθηκε σε αυτά. Ήταν ένας εγκληματίας, σταυρωμένος δίπλα στον Ιησού. Μπορούμε να φανταστούμε ότι το έλεος του Χριστού ξύπνησε μέσα του μια τελευταία ελπίδα και τον οδήγησε να πει αυτά τα λόγια: «Ιησού, θυμήσου με» (Λουκ. 23:42). Σαν να ήθελε να πει: «Όλοι οι άλλοι με έχουν ξεχάσει, αλλά εσύ συνεχίζεις να σκέφτεσαι αυτούς που σε σταυρώνουν. Μαζί σου, λοιπόν, υπάρχει θέση και για μένα». Ο καλός ληστής αποδέχτηκε τον Θεό καθώς η ζωή του τελείωνε, και με αυτόν τον τρόπο η ζωή του άρχισε από την αρχή. Μέσα στην κόλαση αυτού του κόσμου, είδε τον παράδεισο να ανοίγεται μπροστά του: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον Παράδεισο» (στ. 43). Αυτό είναι το θαύμα της συγχώρεσης του Θεού, που μετέτρεψε το τελευταίο αίτημα ενός καταδικασμένου σε θάνατο ανθρώπου στην πρώτη "αγιοποίηση" της ιστορίας.

Αδελφοί μου, κατά τη διάρκεια αυτής της εβδομάδας, ας προσκολληθούμε στη βεβαιότητα ότι ο Θεός μπορεί να συγχωρήσει κάθε αμαρτία. Συγχωρεί τους πάντες. Μπορεί να γεφυρώσει κάθε απόσταση και να μετατρέψει κάθε πένθος σε χορό (βλ. Ψαλμ. 30:12). Τη βεβαιότητα ότι με τον Ιησού υπάρχει πάντα μια θέση για όλους. Ότι με τον Χριστό τα πράγματα δεν τελειώνουν ποτέ. Ότι μαζί του δεν είναι ποτέ πολύ αργά. Ότι με τον Θεό, μπορούμε πάντα να επιστρέψουμε στη ζωή. Πάρτε θάρρος! Ας ταξιδέψουμε προς το Πάσχα με τη συγχώρεσή του. Γιατί ο Χριστός μεσιτεύει συνεχώς για εμάς ενώπιον του Πατέρα (βλ. Εβρ. 7:25). Ατενίζοντας τον βίαιο και βασανισμένο κόσμο μας, δεν κουράζεται ποτέ να επαναλαμβάνει: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν. Ας κάνουμε τώρα το ίδιο, σιωπηλά, μέσα στην καρδιά μας, και ας επαναλάβουμε: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν.

Πάπα Φραγκίσκου

 

Πλατεία Αγίου Πέτρου

Κυριακή, 10 Απριλίου 2022

 

Λόγος χεροτονίας

Αγαπημένοι γιοι και αδελφοί,

Νεοχειροτονηθέντες ιερείς της Εκκλησίας του Θεού,

Θα πούμε μόνο μερικά σύντομα λόγια, γιατί η τελετή είναι ήδη αρκετά μακρά και τα λέει από μόνη της, ώστε να είστε ήδη καλά πληροφορημένοι σχετικά με το μυστήριο που λάβατε.

Read more ...

«ΠΑΤΕΡ ΗΜΩΝ...»

Η προσευχή είναι το πρώτο και βασικό «εργαλείο δουλειάς» στα χέρια μας. Η επιμονή μας (για κάτι) προς τον Θεό δεν γίνεται για να Τον πείσουμε, αλλά περισσότερο για να δυναμώσουμε την πίστη μας και την υπομονή μας, δηλαδή, την ικανότητά μας να μαχόμαστε δίπλα στο Θεό για όσα είναι πραγματικά σπουδαία και απαραίτητα. Στην προσευχή είμαστε ζευγάρι: ο Θεός και εγώ, πολεμάμε μαζί για εκείνο που είναι σημαντικό.

Read more ...

ΛΟΓΟΣ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑΣ

Ομιλία του Πάπα προς τους νέους ιερείς την 53η Παγκόσμια Ημέρα Προσευχής για τις κλήσεις, 17 Απριλίου 2016, 1: 49 μ.μ.

Ακολουθεί μετάφραση της σημερινής ομιλίας του Πάπα Φραγκίσκου, στη Λειτουργία για την τέταρτη Κυριακή μετά το Πάσχα και την 53η Παγκόσμια Ημέρα Προσευχής για τις Κλήσεις, σήμερα το πρωί στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου.

Στη διάρκεια της Λειτουργίας ο Πάπας χειροτόνησε σε ιερείς 11 διακόνους, εννέα από τους οποίους προέρχονταν από τα σεμινάρια της  επισκοπής Ρώμης  (Ανώτερο Παπικό Ρωμαϊκό Σεμινάριο, Almo Collegio Capranica, Redemptoris Mater Επισκοπικό Κολλέγιο, Σεμινάριο της Παναγίας της Θείας Αγάπης), και δύο από άλλα κολλέγια.

***

Read more ...

ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΚΟΛΟΣΑΙΟ

 

Παλατινάτο

Μεγάλη Παρασκευή, 25 Μαρτίου 2016

                                            Ω Σταυρέ του Χριστού !

Ω Σταυρέ του Χριστού, σύμβολο της θεϊκής αγάπης και της ανθρώπινης παρανομίας, εικόνα της υπέρτατης θυσίας από αγάπη και του ακραίου εγωισμού από ηλιθιότητα, όργανο θανάτου και πορεία της ανάστασης, σημείο της υπακοής και έμβλημα της προδοσίας, αγχόνη του διωγμού και σημαία της νίκης.

Ω Σταυρέ του Χριστού, σε βλέπουμε ακόμα σήμερα υψωμένο στα πρόσωπα των αδελφών μας  των σκοτωμένων, των καμένων ζωντανών, των σφαγμένων και αποκεφαλισμένων από βάρβαρα ξίφη και μέσα στην άτολμη σιωπή.

Read more ...

«ΣΥΜΦΙΛΙΩΘΕΙΤΕ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ»

Κήρυγμα της Μεγάλης Παρασκευής 2016

Βασιλική του Αγίου Πέτρου

Σάββατο 26 Μαρτίου 2016

Raniero Cantalamessa

 

«Ο Θεός μας συμφιλίωσε μαζί του διά του Χριστού, και ανέθεσε σ’ εμάς να υπηρετούμε το έργο της συμφιλίωσης […].Το ζητούμε στο όνομα του Χριστού,  συμφιλιωθείτε με τον Θεό. Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον ταύτισε ο Θεός με  την αμαρτία για χάρη μας, για να μπορέσουμε εμείς μέσω εκείνου να δικαιωθούμε με την ίδια τη δικαιοσύνη του Θεού. Ως συνεργοί του Θεού σας παρακαλούμε ακόμη να μην αφήσετε να πάει χαμένη η χάρη που δεχτήκατε από αυτόν. Γιατί εκείνος λέει μέσα στη Γραφή : Την κατάλληλη στιγμή σε άκουσα, την ημέρα της σωτηρίας σε βοήθησα. Να, τώρα είναι ο καιρός της χάρης, να, τώρα είναι η ημέρα της σωτηρίας ! (2Κορ 5, 18 - 6,2).

Read more ...

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΙΕΡΑΠΟΣΤΌΛΟΥΣ ΤΟΥ ΕΛΕΟΥΣ

ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΠΑ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ

                                         Βασιλική Αίθουσα

                                          Τρίτη 9 Φεβρουαρίου 2016

 

Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, Καλησπέρα !

Είναι μεγάλη η χαρά μου  που σας συναντώ, πριν σας δοθεί η ανάθεση του έργου να είστε ιεραπόστολοι του ελέους. Πρόκειται για κάτι ενδεικτικό ιδιαίτερης σημασίας επειδή χαρακτηρίζει το ιωβηλαίον, και επιτρέπει σε όλες τις τοπικές Εκκλησίες να βιώσουν το απροσμέτρητο μυστήριο της ευσπλαχνίας του Πατέρα. Να είστε ιεραπόστολοι του ελέους είναι μια ευθύνη που εναποτίθεται σ’εσάς, επειδή απαιτεί από σας να είστε εσείς οι ίδιοι οι μάρτυρες της εγγύτητας του Θεού και του δικού του τρόπου ν’ αγαπάει. Όχι του δικού μας τρόπου, πάντα περιορισμένου και κάποτε αντιφατικού, αλλά του δικού του τρόπου ν’ αγαπάει, του δικού του τρόπου να συγχωρεί, που είναι ακριβώς η ευσπλαχνία. Θα ήθελα να σας προτείνω μερικές σύντομες σκέψεις, ώστε το έργο που θα σας ανατεθεί να αναλάβετε να μπορέσει να εκπληρωθεί με συνέπεια και ως συγκεκριμένη βοήθεια στα πολυάριθμα πρόσωπα που θα σας πλησιάσουν.

Read more ...

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗ ΣΥΝΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ

 Κυριακή 17 Ιανουαρίου 2016

 

Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές,

Είμαι ευτυχής που βρίσκομαι σήμερα ανάμεσά σας μέσα σ’ αυτόν τον (κύριο) Ναό. Ευχαριστώ τον ραβίνο Di Segni, Mme Dureghello και  Me Gattegna για τα ευγενικά τους λόγια· και σας ευχαριστώ όλους για τη θερμή σας υποδοχή. Ευχαριστώ, Todà rabbà !

Με την ευκαιρία της πρώτης μου, ως Επισκόπου Ρώμης, επίσκεψης σ’ αυτή τη συναγωγή, επιθυμώ να σας εκφράσω, όπως και σε όλες τις ιουδαϊκές κοινότητες, τον αδελφικό χαιρετισμό ειρήνης αυτής εδώ της Εκκλησίας και ολόκληρης της καθολικής Εκκλησίας.

Read more ...

ΣΥΝΟΔΟΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ 2015

Ευχαριστώ αληθινά από καρδιάς τον Καρδινάλιο Lorenzo Baldisseri, Γενικό Γραμματέα της Συνόδου, τον Επίσκοπο Fabio Fabene, Υπογραμματέα του, και μαζί με αυτούς ευχαριστώ τον Πρακτικογράφο Καρδινάλιο Peter Erdο και τον Ειδικό Γραμματέα Αρχιεπίσκοπο Bruno Forte. Τους Προέδρους αντιπροσώπους, τους γραμματείς, τους συμβούλους, τους μεταφραστές, τις χορωδίες και όλους όσοι εργάστηκαν ακούραστα και με πλήρη αφοσίωση στην Εκκλησία τους ευχαριστώ εγκαρδίως! Και θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω την Επιτροπή δημοσίων σχέσεων, γιατί μερικοί πέρασαν νύχτες άυπνοι!

Σας ευχαριστώ όλους, αγαπητοί συνοδικοί Πατέρες, αδελφικοί Αντιπρόσωποι, Ακροατές, Ακροάτριες και Βοηθοί, καθώς και εφημέριοι και οικογένειες, για την ενεργό και καρποφόρο συμμετοχή σας.

Ευχαριστώ επίσης τους "ανώνυμους" και όλους όσοι εργάστηκαν σιωπηρά συνεισφέροντας γενναιόψυχα στις εργασίες αυτής της Συνόδου.

Να είστε όλοι βέβαιοι ότι προσεύχομαι ο Κύριος να σας ανταμείψει με την αφθονία των δωρεών της Χάριτός Του !

Read more ...

Συνάντηση με τον κλήρο

          Παλατινό παρεκκλήσιο του βασιλικού ανακτόρου της Καζέρτας

                              Σάββατο  26  Ιουλίου 2014

 

(Η Αυτού Εξοχότητα ο Εκλαμπρότατος Ντ’ Αλίζ, επίσκοπος Καζέρτας)

Αγιότατε, δεν προετοίμασα τίποτα γραπτό επειδή κατάλαβα αμέσως ότι θέλατε μια εγκάρδια και αληθινή συζήτηση με τους ιερείς. Σας λέω λοιπόν : Καλώς ορίσατε. Αυτή είναι η Εκκλησία μας, οι ιερείς, έπειτα θα πάμε να δούμε το υπόλοιπο της Εκκλησίας, όταν θα τελέσουμε την Ευχαριστία. Για μένα, αυτή η στιγμή είναι σημαντική, επειδή έχω δύο μήνες εδώ, και να αρχίζω την επισκοπική μου διακονία με την εδώ παρουσία σας και με την ευλογία σας είναι για μένα χάρις επί χάριτος. Και τώρα, περιμένουμε τον λόγο σας. Γνωρίζοντας ότι επιθυμείτε έναν διάλογο, οι ιερείς ετοίμασαν ερωτήσεις για σας.

Read more ...

ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ

Κύριοι Πρόεδροι,

Αγιότατε,

Αδελφοί και αδελφές !

 

Με μεγάλη χαρά σας χαιρετώ, και επιθυμώ να σας προσφέρω, σ’ εσάς και στα διακεκριμένα μέλη της συνοδείας σας, την ίδια θερμή υποδοχή που μου επιφυλάξατε κατά το πρόσφατο προσκύνημά μου στους Αγίους Τόπους.

Σας ευχαριστώ εκ βάθους καρδίας γιατί δεχτήκατε την πρόσκλησή μου να έλθετε εδώ για να ζητήσουμε μαζί  από τον Θεό το δώρο της ειρήνης. Ελπίζω ότι αυτή η συνάντηση θα γίνει ένας δρόμος προς αναζήτηση εκείνου που ενώνει, ώστε να υπερβαθεί εκείνο που διαιρεί.

Read more ...

Οι ευχές του Πάπα Φραγκίσκου για τα Χριστούγεννα

Αγιότητα σημαίνει μια ζωή βυθισμένη στο Πνεύμα, μια καρδιά ανοιχτή στον Θεό, αδιάλειπτη προσευχή, βαθιά ταπείνωση και αδελφική αγάπη στις σχέσεις μας με τους συνεργάτες μας. Σημαίνει επίσης αποστολικότητα, διακριτική και πιστή ποιμαντική προσφορά, που διεξάγεται με ζήλο σε άμεση επαφή με τον λαό του Θεού. Για τους ιερείς, αυτό είναι απαραίτητο.

Read more ...

Για την Εκκλησία και τις νέες τεχνολογίες

 

Μεταξύ των δυνατοτήτων που προσφέρει η ψηφιακή επικοινωνία, η πιο σημαντική αφορά το άγγελμα του Ευαγγελίου. Ασφαλώς, δεν είναι αρκετό να αποκτήσει κανείς τεχνολογικές ικανότητες, όσο ενδιαφέρουσες κι αν είναι αυτές. Εκείνο που ενδιαφέρει πριν απ’ όλα είναι να συναντήσει κανείς πραγματικούς ανθρώπους, άνδρες και γυναίκες, συχνά πληγωμένους ή αποπλανημένους, για να τους προσφέρει πραγματικούς λόγους να ελπίζουν. Το άγγελμα απαιτεί ανθρώπινες σχέσεις αυθεντικές και άμεσες ώστε να καταλήξουν σε μια προσωπική σχέση με τον Κύριο. Το διαδίκτυο λοιπόν δεν είναι αρκετό, η τεχνολογία δεν επαρκεί. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η παρουσία της Εκκλησίας στο διαδίκτυο θα ήταν άχρηστη· το αντίθετο, είναι απαραίτητο να είμαστε παρόντες, πάντα μ’ ένα ύφος ευαγγελικό, μέσα σ’ αυτό που για πολλούς, ιδιαίτερα τους νέους, έχει γίνει ένα είδος περιβάλλοντος ζωής, για να ξυπνήσουμε τα  απαράγραπτα ερωτήματα της καρδιάς σχετικά με το νόημα της ύπαρξης, και να υποδείξουμε την οδό που οδηγεί σ’ Εκείνον, στην απάντηση, στη σαρκωμένη θεία ευσπλαχνία, στον Κύριο Ιησού.

Read more ...